Home

Welcome!

Καλωσήρθατε!

Добро пожаловать!



                 

Σελίδα Γιώργου Λεονάρδου

 


ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

ΚΡΙΤΙΚΕΣ

ΣΧΟΛΙΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ



Κριτικές

  Για τα έργα του αυτά η κριτική αφιέρωσε επαινετικά σχόλια. Μεταφέρουμε ένα δείγμα τους:

 

Ταξίδι στη Θούλη

(Νέα 15/2/2011)


Τον λένε Άνδρο, μένει στην Άνδρο και έχει από τον πεθαμένο πατέρα του ιταλική καταγωγή. Είναι ο ήρωας στο νέο μυθιστόρημα του Γιώργου Λεονάρδου «Ξεκλειδώνοντας τη μυστική Θούλη» που εκτυλίσσεται στον 16ο αιώνα. Ο νεαρός Άνδρος είναι φιλομαθής και αποζητά τη συντροφιά αυτού που όλοι οι άλλοι στο νησί τον αντιμετωπίζουν ως αιρετικό, έναν µμοναχό ονόματι Ζωσιµά που κανείς δεν γνωρίζει το πραγματικό του όνομα. Ο Ζωσιμάς μαθαίνει στον έφηβο ελληνική μυθολογία, του μαθαίνει για τους Γνωστικούς και τους Καθαρούς, του μαθαίνει να ψάχνει και να σκέφτεται και ο Άνδρος, που έχει και µια μικρή ερωτική απογοήτευση µε την παιδική του φίλη, την Αρχοντούλα, που προορίζεται για έναν τριανταπεντάρη πλούσιο, αποφασίζει να φύγει για να γίνει καπετάνιος. Η ανδριώτισσα μάνα του, η Πελαγία, του δίνει κάτι κρυμμένα χρυσά δουκάτα που φυλάει από τον βενετό άντρα της και ο Άνδρος ξεκινάει για ένα ταξίδι ζωής, ένα ταξίδι μύησης στην αρχή για τη Βενετία και μετά για τις βορειότατες θάλασσες, μέχρι τη µακρινή Θούλη, για την οποία του είχε μιλήσει ο Ζωσιμάς.

Ένα ωραίο, ρέον μυθιστόρημα που άλλοτε µε γλώσσα πολύ απλή, άλλοτε µε τη γοητευτική γλώσσα των ναυτικών συνεπαίρνει τον αναγνώστη Γιώργος Λεονάρδος έχει ασχοληθεί µε επιμονή και επιμέλεια µε το είδος που αποκαλούμε «ιστορικό μυθιστόρημα»: περί τα 15 μυθιστορήματα, από τη «Μαρία Μαγδαληνή» και την τριλογία των Παλαιολόγων μέχρι τις ταξιδιωτικές περιπέτειες «Μπαρμπαρόσα ο Πειρατής» και «Μαγγελάνος», βιβλία για τα οποία το κοινό τον ανταμείβει πάντα.


ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΠOΛITIΣMOΣ


Hμερομηνία δημοσίευσης: 18-05-10


Ο πολυσύνθετος κειμενικός κόσμος του Μαγγελάνου

Ο συγγραφέας αναφέρεται στη διαχρονική (έως την εποχή μας) δυναμική των αποτελεσμάτων της δράσης του θαλασσοπόρου


Της Αλκηστης Σουλογιαννη

Γιώργος Λεονάρδος «Μαγγελάνος. Τρεις Ελληνες στο τέλος του κόσμου». Εκδόσεις Α. Α. Λιβάνη, Αθήνα 2009, σελ. 400


ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ.

Ο Γιώργος Λεονάρδος, αφού κατέθεσε στην ελληνική αγορά του βιβλίου ορισμένα δείγματα των επιλογών και των απόψεών του σχετικά με την αμιγή μυθοπλασία (1992-1997), επέλεξε στη συνέχεια (από το 1998 και εξής) να δοκιμάσει τρόπους δημιουργικής επεξεργασίας ιστορικών ζητημάτων ως βάση για την οργάνωση σύγχρονων κειμενικών κόσμων και ως πλαίσιο για τη διαλεκτική σχέση της γενικής ιστορικής πραγματικότητας με την υποκειμενική πρόσληψη.

Ιστορία και υποκειμενικότητα


Η δημιουργική επεξεργασία της Ιστορίας αποτελεί, ως γνωστόν, διαχρονική πρόκληση για την παραγωγή λογοτεχνικών κειμένων τόσο στον χώρο του ιστορικού μυθιστορήματος ως ιδιάζοντος γραμματολογικού είδους με την κυρίαρχη θέση της Ιστορίας, συνεπικουρούμενης από τη μυθοπλασία κατά την οργάνωση του κειμενικού κόσμου, όσο και στον χώρο της αμιγούς δημιουργικής γραφής, στο πλαίσιο της οποίας η μυθοπλασία αξιοποιεί μεν ιστορικά ζητήματα, διατηρεί όμως τον έλεγχο και την προτεραιότητα κατά την οργάνωση του κειμενικού κόσμου. Είναι αυτονόητο ότι ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η δεύτερη περίπτωση, δεδομένου ότι με αυτόν ακριβώς τον τρόπο ελέγχεται η ευρηματικότητα, η διαχειριστική ικανότητα, κυρίως η κριτική και η συγκριτική αντίληψη του συγγραφέα σε ό,τι αφορά τη διαλεκτική σχέση ανάμεσα στη γενική ιστορική πραγματικότητα και στο υποκειμενικό, δηλαδή εντέλει το κειμενικό εδώ και τώρα.

Σε ό,τι αφορά τη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία, η δεύτερη αυτή περίπτωση αναγνωρίζεται σε ιδιαιτέρως σημαντικά προϊόντα αμιγούς δημιουργικής γραφής στο πλαίσιο της παραγωγής συγγραφέων, όπως είναι π.χ. ο Αλέξανδρος Κοτζιάς, ο Νίκος Κάσδαγλης, ο Ρόδης Ρούφος, ο Αντρέας Φραγκιάς, ο Θανάσης Βαλτινός, ο Βασίλης Βασιλικός, ο Μένης Κουμανταρέας, η Αθηνά Κακούρη, η Ρέα Γαλανάκη, η Μάρω Δούκα, ο Τάκης Θεοδωρόπουλος, ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης ή ο Μάνος Ελευθερίου (η αναφορά είναι ενδεικτική και όχι βεβαίως εξαντλητική).

Μέσα στο ποικιλόμορφο τοπίο της σύγχρονης ελληνικής πεζογραφίας, τα κείμενα του Γ. Λεονάρδου, που αποτελούν τεκμήρια δημιουργικής επεξεργασίας της γενικής ιστορικής πραγματικότητας έστω και χωρίς να παρέχουν σαφείς δείξεις για τη δημιουργική διαχείριση της γλώσσας, φαίνεται να συνδέονται μάλλον με αυτή τη δεύτερη περίπτωση, αν και είναι ευδιάκριτος ο προσανατολισμός του συγγραφέα προς μια δήλωση εκλεκτικής συγγένειας με το μεγάλο ιστορικό μυθιστόρημα του ελληνικού Μεσοπολέμου. Είναι πάντως φανερό ότι η μυθοπλασία βασίζεται μεν σε αρχειακές και βιβλιογραφικές πηγές (οι οποίες, άλλωστε, συμπληρώνουν ως παρακείμενες αναφορές τον κειμενικό κόσμο των βιβλίων), αποτελεί όμως πρωτότυπο προϊόν της συνδυαστικής ικανότητας και της αισθητικής του συγγραφέα.

Επιλογή προσωπικοτήτων


Με τα κείμενα αυτά, κυρίως με τα τέσσερα βιβλία που αφορούν τους Παλαιολόγους (2005 - 2008), ο Γ. Λεονάρδος φαίνεται ότι έχει αρχίσει να συντάσσει μια πρόταση για την κριτική πρόσληψη ιστορικών ζητημάτων, σύμφωνα με την οπτική του συγγραφέα. Το παρόν βιβλίο συμβάλλει ιδιαιτέρως στην περαιτέρω ανάπτυξη της πρότασης αυτής και κυρίως οριστικοποιεί τη δήλωση προθετικότητας του συγγραφέα σε ό,τι αφορά την επιλογή των ιστορικών προσώπων που λειτουργούν ως κεντρικοί άξονες για την οργάνωση των κειμενικών του κόσμων: πρόκειται για πολύπλευρες προσωπικότητες με πολυσύνθετη συμπεριφορά που προκαλεί εξίσου πολυσύνθετες αντιδράσεις στο άμεσο και στο ευρύτερο περιβάλλον.

Στην προκειμένη περίπτωση αποτυπώνεται ένας πολυσύνθετος κειμενικός κόσμος ως πεδίο της πολυσύνθετης δράσης του Φερδινάνδου Μαγγελάνου, μέσα στην ανήσυχη ατμόσφαιρα του 16ου αιώνα και σε συγχρονική διάσταση, που αφορά τον περίπλου της Γης, τη γνώση που ο περίπλους εξασφάλισε, αλλά και τις έντονες διαπροσωπικές σχέσεις του Μαγγελάνου με τα πληρώματα των καραβιών του (μεταξύ των οποίων ένας ναυτικός από τη Χίο, ένας από το Ναύπλιο και ένας από τη Ρόδο), που ευθύνονται για τον τραγικό του θάνατο. Ο κειμενικός κόσμος του παρόντος βιβλίου εκτείνεται και σε μια διαχρονική διάσταση, που αφορά τη διαχρονική (έως την εποχή μας) δυναμική των αποτελεσμάτων της δράσης του Μαγγελάνου.

Αυτά τα δεδομένα αποτελούν τις παραμέτρους για την ανάπτυξη της πλούσιας πληροφορητικότητας του βιβλίου, την οποία εξασφαλίζουν πλείστα στοιχεία ιστορικά, πολιτισμικά (και μάλιστα σε μια διαπολιτισμική θεώρηση), ανθρωπολογικά, εθνολογικά, φυλετικά.

Όλο αυτό το υλικό διεκπεραιώνει η οικονομία μιας εκτενέστατης και παραστατικής αφήγησης που επικρατεί στο βιβλίο σύμφωνα με την κοινή χρήση της γλώσσας, ενισχυμένη πάντως από την οργάνωση των γραμματικών εικόνων ως στοιχείων μιας πολυεπίπεδης τοιχογραφίας, όπου εντάσσονται και ποικίλα στοιχεία μιας σύνθετης ανθρωπογεωγραφίας.

Φορέας αρχών και ιδεών


Τη δομή των δέκα κεφαλαίων, η οποία αντιστοιχεί στην εξέλιξη του περίπλου της Γης, όπως οργάνωσε και ξεκίνησε ο Μαγγελάνος και όπως ολοκλήρωσαν οι στασιαστές σύντροφοί του, συμπληρώνει ένα αυτοαναφορικό του συγγραφέα επίμετρο ως αποτύπωση του εργαστηρίου της συγγραφής του παρόντος βιβλίου και ως τεκμηρίωση της οπτικής του Γ. Λεονάρδου. Η οπτική αυτή, αφενός, έρχεται να προστεθεί στην πρισματική εικόνα του Μαγγελάνου, όπως έχει διαμορφωθεί κατά τη ροή του χρόνου, και αφετέρου δηλώνει τη διαδικασία, σύμφωνα με την οποία το ιστορικό πρόσωπο του Μαγγελάνου φαίνεται να λειτουργεί ως προσωπείο-φορέας αρχών και ιδεών με συγχρονική, αλλά και διαχρονική εφαρμογή και με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την εξέλιξη της ιστορίας και του πολιτισμού, γενικότερα.

Με τον τρόπο αυτό, και κατά τη συνήθη πρακτική του, ο Γ. Λεονάρδος φαίνεται να υπερασπίζεται όχι πλέον την επιλογή του, αλλά το ίδιο το ιστορικό πρόσωπο, το οποίο οδηγεί στην αναγνώριση της οντολογίας και της ηθικής του κειμενικού κόσμου κάτω από την οπτική του σύγχρονου συγγραφέα. 

Σοφία Παλαιολογίνα - Από το Βυζάντιο στη Ρωσία

Άρθρο του Γιώργου Αριστηνού στη «Βιβλιοθήκη» της Ελευθεροτυπίας» που δημοσιεύθηκε στις 6/2/2009



ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

(Ηράκλειο, Κρήτης)

Ο Γιώργος Λεονάρδος είναι ίσως ο αρτιότερος ιστορικός μυθιστοριογράφος της χώρας μας. Ο πολυβραβευμένος συγγραφέας εκδίδει το καινούργιο του πόνημα, μια αφήγηση ιστορική, γεωγραφική, ανθρωπολογική και εθνογραφική. 

Το ιστορικό μυθιστόρημα «Μαγγελάνος, τρεις Έλληνες στο κέντρο του κόσμου», πραγματεύεται το βίο του μεγάλου Πορτογάλου θαλασσοπόρου. Η ζωή του είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις εξερευνήσεις και τις ανακαλύψεις του Νέου Κόσμου, το όνομα που έδωσαν στην αμερικανική ήπειρο οι ευρωπαίοι πρόγονοί του, όπως ο Αμέρικο Βεσπούτσι και φυσικά ο Χριστόφορος Κολόμβος. 

Ο Μαγγελάνος έδρασε σε μια εποχή όπου την παντοκρατορία των θαλασσών μοιράζονταν κυρίως οι χώρες τηςδυτικής Ευρώπης που βρέχονταν από τον Ατλαντικό ωκεανό, και ιδιαίτερα η Πορτογαλία και η Ισπανία. 

Το ταξίδι του Μαγγελάνου εντοπίζεται χρονικά στις πρώτες δεκαετίες του 1500, όταν οι βασιλείς Μανουέλ ο Β΄ της Πορτογαλίας και Κάρολος ο Α΄ της Ισπανίας, ανταγωνίζονταν στο ποιος θα γίνει ο μαικήνας των θαλασσοπόρων και ποιανού η δόξα της ανακάλυψης νέων τόπων, αλλά και τα οικονομικά οφέλη από τον αποικισμό τους, θα γεννήσει και γιγαντώσει τη φήμη και υστεροφημία τους. 

Αδικούμενος και διωκόμενος από τον βασιλιά του, ο Φερνάο ντε Μαγκαλάες, το πλήρες πορτογαλικό όνομα του Φερδινάνδου Μαγγελάνου, απαρνήθηκε την πατρίδα του και κατέφυγε στην Ισπανία. Εκεί εξόπλισε πέντε πλοία, τον «στολίσκο των Μολούκων» με τη ισχυρή χορηγία και συμπαράσταση του Ισπανού βασιλιά και ξεκίνησε με ένα «διεθνές» πλήρωμα διακοσίων εξήντα ανδρών τον μεγάλο απόπλου.

Ανάμεσά τους οι τρεις Έλληνες: Ο Νικόλας ο Ναυπλιώτης, ο Φραγκίσκος Άλμπος από την Χίο και ο Μιχάλης από την Ρόδο, άνθρωποι της απόλυτης εμπιστοσύνης του μεγάλου καπετάνιου που τον βοήθησαν ιδιαίτερα να αντιμετωπίσει τις ίντριγκες, ανταρσίες, συνωμοσίες, επιθέσεις που συνέβησαν στη διάρκεια του επίπονου και μακροχρόνιου ταξιδιού προς το άγνωστο.

Αντίπαλοί του οι ίδιοι οι αρχικαπετάνιοι του που ποτέ δεν είδαν με καλό μάτι το γεγονός ότι τους διοικούσε και διέταζε ο αυστηρός και σκληρός Πορτογάλος. Έτσι, ο Χουάν ντε Καρταγκένα, ένας Ισπανός καπετάνιος, άνθρωπος που διέθετε δεσμούς αίματος με τον επίσκοπο Φονσέκα και ο Αντόνιο Πιγκαφέτα, ήταν δύο από τους φανατικότερους συνωμότες του Μαγγελάνου. 

Αν και πολλές απόπειρες εναντίον του απέτυχαν και για αυτό τιμωρήθηκαν ή βασανίστηκαν, εν τούτοις δεν σταμάτησαν ποτέ να του φέρνουν εμπόδια και να σαμποτάρουν τις εξερευνήσεις τους. 

Ο σκοπός του Μαγγελάνου ήταν να προχωρήσει εκεί που οι άλλοι θαλασσοπόροι σταμάτησαν, μια εποχή μάλιστα που η Εκκλησία συντηρούσε για ευνόητους λόγους τον μύθο ότι η Γη ήταν επίπεδη και πως κάποια στιγμή ο ωκεανός οδηγούσε στο «τέλος του κόσμου», σε μια νοητή δηλαδή γραμμή που συνόρευε με την Κόλαση ή τον Παράδεισο. 

Στη διαδρομή του ήρθε αντιμέτωπος με τρομερά φυσικά φαινόμενα, πλέοντας σε άγνωστες και αχαρτογράφητες θάλασσες, γεμάτες υφάλους ή ξέρες αλλά και με απερίγραπτα καιρικά φαινόμενα, με θυελλώδεις ανέμους και τρικυμίες με πελώρια κύματα.

Επιπλέον συνάντησε πρωτόγονους λαούς που άλλοτε είχαν φιλικές διαθέσεις παρέχοντας τους πόσιμο νερό και τροφή, με αντάλλαγμα «πολύτιμων» μικρών καθρεφτών, ευτελών κοσμημάτων και μικροαντικειμένων ή είχαν εχθρικές διαθέσεις, με αποτέλεσμα να έρθουν αντιμέτωποι ακόμη και με κανίβαλους. Ενίοτε κατάφερναν και να τους προσηλυτίζουν στον χριστιανισμό.

Σε όλα αυτά θα πρέπει να προστεθούν οι αλληλοσυγκρούσεις των πληρωμάτων, οι αρρώστιες που χτυπούσαν τα καράβια, η ασιτία με αποτέλεσμα από τον στολίσκο του Μαγγελάνου και τους διακόσιους εξήντα άνδρες, μετά από τρία χρόνια θαλασσοπορίας να καταφέρει να επιστρέψει στην ιβηρική χερσόνησο ένα μόνο πλοίο και δεκαεπτά ψυχές.

Ανάμεσα σε αυτούς δεν βρίσκονταν ο Μαγγελάνος, που έχασε τη ζωή τους σε μια μάχη με τους ιθαγενείς του νησιού Μακτάν, στις Φιλιππίνες, το μακρύτερο σημείο που κατόρθωσε ο θαλασσοπόρος να εξερευνήσει.

Ο πλους του Μαγγελάνου κινήθηκε στις παραθαλάσσιες ακτές της σημερινής Λατινικής Αμερικής καταφέρνοντας να φτάσει μέχρι τη Γη του Πυρός στην Αργεντινή και να κινηθεί μέχρι το αρχιπέλαγος των Φιλιππίνων.

Ο επίλογος του μυθιστορήματος, μιλά για την επιστροφή του αποδεκατισμένου πληρώματος και την κατασυκοφάντηση του επιτεύγματος του Μαγγελάνου από τους διώκτες και αντιπάλους του.

Το ταξίδι του Μαγγελάνου, έτσι όπως το περιγράφει ο Γιώργος Λεονάρδος, βασίζεται σε επιτόπιες έρευνες και μελέτες των πηγών και αρχείων που αναζήτησε και κατέγραψε ο Έλληνας συγγραφέας στη Σεβίλλη, στην Πούντα Αρένας της Χιλής, στη Παταγονία, στον Πορθμό του Μαγγελάνου, στην Αργεντινή, όλα τα μέρη που επισκέφτηκε και βίωσε για τις ανάγκες καταγραφής του σημαντικότατου αυτού μυθιστορήματος.

Το προσωπικό ταξίδι του συγγραφέα, που ακολούθησε τα χνάρια του Πορτογάλου θαλασσοπόρου σε συνδυασμό με την εκπληκτική του ικανότητα περιγραφής αλλά και τη πρωτόγνωρη καλλιέργειά του σχετικά με τη γνώση της ναυτικής ορολογίας, σύγχρονης και παλιάς, ακόμη και στο βαθύ επίπεδο της ετυμολογικής ανάλυσης μέσα στους αιώνες, οδήγησαν στη σύνθεση ενός έργου που σε κερδίζει με την αρτιότητα της αφήγησής του και την δεξιότητα του ξεδιπλώματος της πολύ ενδιαφέρουσας πλοκής. (Εκδόσεις Λιβάνη).



ΜΕ ΟΝΟΜΑ ΒΑΡΥ ΣΑΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

Γιώργος Αριστηνός, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - Βιβλιοθήκη – 06/02/2009

Προκρίνοντας την επιστημονική τεκμηρίωση και τη στιλιστική ουδετερότητα  

Με μοναδικό της εφόδιο το πραγματικά βαρύ σαν ιστορία επίθετό της, μια γυναίκα θα αφήσει τα υποδουλωμένα πλέον εδάφη της βυζαντινής αυτοκρατορίας, θα περάσει την εφηβεία της στους διαδρόμους του Βατικανού και τα αρχοντικά των ευγενών και θα ακολουθήσει, παρά τις αρχικές αντιρρήσεις της, τη μοίρα που της ετοίμασαν η παπική αυλή και τα διαπλεκόμενα συμφέροντα της εποχής, κάνοντας έναν γάμο με τον Ιβάν, πρίγκιπα της Μοσχοβίας και μετέπειτα τσάρο της Ρωσίας. Στη «Σοφία Παλαιολογίνα» ο Γιώργος Λεονάρδος, ο οποίος σε προηγούμενα βιβλία του έδειξε ότι έχει ιδιαίτερα εντρυφήσει τόσο στην περίοδο πριν και μετά την Άλωση όσο και σε άλλα πρόσωπα της φερώνυμης δυναστείας, ασχολείται με τη Ζωή Παλαιολόγου, κόρη του Θωμά, τελευταίου κληρονόμου του θρόνου της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Η Ζωή, που θα ζήσει μαζί με τα δύο αδέλφια της, Μανουήλ και Ανδρέα, για ένα διάστημα στη Ρώμη, υπό την άγρυπνη προστασία του Βησσαρίωνα, και θα αναγκασθεί να ασπασθεί τον καθολικισμό, μετά τον γάμο της θα ονομασθεί Σοφία, θα αποκαταστήσει με την παρουσία της το χαμένο γόητρο της Ορθοδοξίας και θα χαρίσει την αίγλη της στον Ιβάν, ο οποίος εφεξής θα αποκαλείται τσάρος, παραφθορά από τον ρωμαϊκό τίτλο του Καίσαρα, στον οποίο είχε δικαίωμα η Σοφία.

Στο πρώτο μέρος του βιβλίου δεσπόζει η μορφή του Βησσαρίωνα, του πεφωτισμένου κληρικού και επιδέξιου διπλωμάτη που «μύριζε εξυπνάδα», ο οποίος, ακόμα και όταν κάθε ελπίδα ανάκτησης των βυζαντινών εδαφών είχε οριστικά χαθεί, δεν έπαψε να αγωνίζεται. Ο ρόλος του προξενητή στον γάμο της Ζωής υπαγορεύτηκε από ένα αλάθητο πολιτικό ένστικτο: να εμπιστευθεί σε μια ανερχόμενη δύναμη τη συνέχιση της χιλιόχρονης παράδοσης και της ακτινοβολίας της Ορθοδοξίας, που θα μπορούσε να ανακόψει την οθωμανική απειλή. Οι προβλέψεις του θα επαληθευθούν, αφού η Μόσχα θα γίνει η Τρίτη Ρώμη, σύμφωνα με το
leitmotiv της ρωσικής ιστορίας, και τα λόγια ενός Ρώσου μοναχού του 16ου αιώνα θα προσλάβουν εμβληματικό χαρακτήρα στο στόμα του Ιβάν του Τρομερού, ήρωα στην ομώνυμη ταινία του Αϊζενστάιν: «Οι δύο "Ρώμες" έπεσαν, αλλά η τρίτη, η Μόσχα, δεν θα πέσει».

Αλλά και η Σοφία Παλαιολόγου θα σταθεί αντάξια των προσδοκιών του. Τόσο η παιδεία της και ο δυναμικός της χαρακτήρας όσο και το βυζαντινό γονίδιο της μηχανορραφίας θα επηρεάζουν μόνιμα και αποφασιστικά τον σύζυγό της. Με δικές της υποδείξεις ο Ιβάν ο Γ' θα εδραιώσει την εξουσία του στο εσωτερικό μέτωπο, θα καθυποτάξει τις ισχυρές γειτονικές πόλεις - κράτη και θα απαλλαγεί μια για πάντα από τους Τατάρους, στους οποίους η χώρα του ήταν υποτελής, κάτι που αναγνώρισε δημοσίως το 2007 ο Αλεξέι Πετρούσεφ, πρώην διευθυντής της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Ασφαλείας. «Εκείνοι που διαβάζουν Ιστορία πρέπει να γνωρίζουν ότι η ασφάλεια της πατρικής μας γης ξεκινά στη Ρωσία από τον 15ο αιώνα, όταν η Σοφία Παλαιολογίνα παντρεύτηκε τον Ιβάν Γ'. Ασχολήθηκε σοβαρά με το αντικείμενο της πληροφόρησης και της ασφάλειας της χώρας και της ένωσης και της υπεράσπισης των ρωσικών εδαφών». Θα καλέσει αρχιτέκτονες και καλλιτέχνες από την Ιταλία, που θα κτίσουν το παλάτι, τα τείχη του Κρεμλίνου, μια σειρά από επιβλητικούς ναούς και λαμπρά οικοδομήματα και θα μετατρέψουν τη Μόσχα από μια ξύλινη παραγκούπολη σε πρωτεύουσα μιας υπολογίσιμης πολιτικής δύναμης, σεβαστής από εχθρούς και φίλους.

Ωστόσο, ο χαρακτηρισμός της «Σοφίας Παλαιολογίνας» ως ιστορικού μυθιστορήματος πολύ φοβούμαι ότι όχι μόνον δεν είναι ακριβής ειδολογικά, αλλά αδικεί και τον μόχθο του συγγραφέα. Ο Γ. Λεονάρδος, αντί για την ελευθερία ή την αυθαιρεσία της φαντασίας, προκρίνει την επιστημονική τεκμηρίωση, πράγμα που εξηγεί και τη στιλιστική ουδετερότητα, αποφεύγει επιδεικτικά «ευρήματα», όπως κάνουν η Λεία Βιτάλη στην «Ιερή Παγίδα» και ο Μίκα Βαλτάρι στον «Μαύρο Άγγελο», (για να χρησιμοποιήσω δύο ενδεικτικά παραδείγματα που αναφέρονται στην Άλωση της Κωνσταντινούπολης) και αφήνει το βάρος της υποκειμενικής οπτικής στους ώμους του αφηγητή Δημήτρη Λάσκαρι, παιδικού φίλου της Ζωής Παλαιολόγου, που όχι μόνο τη συνόδευσε στη μακρινή Μόσχα, αλλά υπήρξε ο έμπιστος άνθρωπός της, στον οποίο η ίδια και ο σύζυγός της ανέθεσαν δύσκολες αποστολές.

Παρ' όλα αυτά θα ήταν χρήσιμη μια συστηματική μελέτη που να εξηγεί την άνθηση του ιστορικού μυθιστορήματος στις μέρες μας, τόσο σε διεθνές επίπεδο όσο και στη χώρα μας. Από την εποχή του Ουόλτερ Σκοτ και τις «μεταφυτεύσεις» του «Ιβανόη» του στην ελληνική πραγματικότητα, με τον «Αυθέντη του Μορέως» του Ραγκαβή, τον «Λουκή Λάρα» του Βικέλα, ακόμα και την «Πάπισσα Ιωάννα» του Ροΐδη, έχει περάσει πολύς καιρός, οι δε ιδεολογικές ανάγκες ή λογοτεχνικές αναζητήσεις τις οποίες κλήθηκε να υπηρετήσει το ιστορικό μυθιστόρημα έχουν αλλάξει ριζικά. Ο όρος σήμερα χρησιμοποιείται συλλήβδην στα εξώφυλλα και στις κριτικές για να στεγάσει εντελώς διαφορετικά έργα, τόσο ως προς τις αφετηρίες τους όσο και ως προς τις προθέσεις τους. Η Ιστορία γίνεται ο καμβάς όπου ο καθένας κεντάει με το δικό του υφάδι, άλλοτε για να καλύψει τα κενά της, άλλοτε για να φωτίσει τα σκοτεινά της χάσματα και τα πρόσωπα και άλλοτε για να την επινοήσει. Υπ' αυτή την έννοια ο φιλοσοφικός στοχασμός στα «Απομνημονεύματα του Αδριανού» της Γιουρσενάρ δεν έχει καμία απολύτως σχέση με την περιγραφική αναπαράσταση της μάχης των Θερμοπυλών στις «Πύλες της φωτιάς» του Στίβεν Πρέσφιλντ.

«Η αλήθεια είναι πως διαβάζοντας τα σύγχρονα "ιστορικά" μυθιστορήματα διαπιστώνουμε ότι στα περισσότερα ο χρονότοπος της δράσης λειτουργεί ως αβαθής οθόνη θεάματος και ότι ο αναγνώστης γίνεται απλώς θεατής της εικονοποίησης μιας μασκαράτας της παρελθούσης εποχής», γράφει η Τζίνα Πολίτη στη μελέτη της «Δοκίμια για το ιστορικό μυθιστόρημα». Αυτή την παγίδα αποφεύγει ο Γ. Λεονάρδος, τόσο στα προηγούμενα βιβλία του όσο και στη «Σοφία Παλαιολογίνα». Συνδυάζει την τέρψη με την ωφέλεια, επαναφέρει δηλαδή τη γνωστική παράμετρο που συνδέεται με τις αρχές του Διαφωτισμού. Ο τρόπος με τον οποίο ενσωματώνει στην αφήγηση πληροφορίες και γεγονότα και η προσοχή στις λεπτομέρειες που αναπλάθουν την εποχή, καρπός ενδελεχούς και μακροχρόνιας έρευνας σε πηγές και αρχεία, καθώς και ο περιορισμός της μυθοπλασίας στα απολύτως απαραίτητα (π.χ. στους διαλόγους μεταξύ των προσώπων) βοηθούν τον μέσο αναγνώστη, που ενδεχομένως θεωρεί βαρετό ή δυσνόητο ένα αμιγώς επιστημονικό σύγγραμμα, να μάθει άγνωστες πτυχές που δεν αλλοιώνουν την ιστορική ακρίβεια και συγχρόνως δεν μετριάζουν την απόλαυση της ανάγνωσης.





Ο Τελευταίος Παλαιολόγος

Ομιλία της Ντόρας Μπακογιάννη στην παρουσίαση του βιβλίου του Γ. Λεονάρδου ''Ο Τελευταίος Παλαιολόγος'' στις 20 Φεβρουαρίου 2008:

Ο Herbert Adams Gibbons, στο εισαγωγικό σημείωμα του έργου του «Η Ίδρυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας», καταθέτει: «Ο λόγος για τον οποίο μελετάμε το παρελθόν είναι για να κατανοήσουμε το παρόν και να προετοιμαστούμε για το μέλλον». Στην κατηγορηματική αυτή θέση του ο επιφανής Άγγλος ιστορικός αναδεικνύει την άρρηκτη σχέση του ιστορικού παρελθόντος με το παρόν και το μέλλον. Ορίζει την ιστορία με όρους συνέχειας και δίνει έμφαση στην διαχρονική διδακτική διάσταση που έχει η ιστορική γνώση για τον άνθρωπο. Εξετάζοντας τα κίνητρα και τις επιλογές του ανθρώπου του χθες, ρίχνουμε φως στο σήμερα και διαμορφώνουμε το αύριο.

Για να μπορέσει, όμως, η ιστορική γνώση να διδάξει πρέπει να στοχεύει προς την ανάδειξη της ιστορικής αλήθειας.

Κυρίες και Κύριοι,

Αυτή ακριβώς η αναζήτηση της ιστορικής αλήθειας και η εξαγωγή χρηστικών συμπερασμάτων από αυτή ώθησε τον Γιώργο Λεονάρδο να εμβαθύνει στη μελέτη της δυναστείας των Παλαιολόγων. Και το έπραξε, χρησιμοποιώντας ίσως το καταλληλότερο φιλολογικό είδος. Αυτό του ιστορικού μυθιστορήματος.

Η ιστορία που μας αφηγείται ο συγγραφέας είναι μια ιστορία δύσκολων επιλογών. Μια ιστορία διλημμάτων. Χρησιμοποιώντας την ενσυναίσθηση, το καταλληλότερο μέσο για την ανασύνθεση της ιστορικής πραγματικότητας, «μπαίνει στα παπούτσια» του βασικού του ήρωα, του Ανδρόνικου Παλαιολόγου, και σκιαγραφεί το προφίλ του.

Ως νεαρός καλλιτέχνης, ο ήρωας του βιβλίου αναζητά την καταξίωση. Ως επιδέξιος χειριστής του τόξου, καταφέρνει να δημιουργηθεί γύρω από το όνομά του μια αίγλη. Η πειθαρχία του και η δίψα για διάκριση τον φέρνουν ψηλά στην στρατιωτική ιεραρχία της Βενετίας.

Η πολιτισμική σύγκρουση που βιώνει μέσα του είναι έντονη.

Ως πολίτης της παράκτιας Δημοκρατίας της Βενετίας, απολαμβάνει την πολιτιστική της ακμή. Από την άλλη αντιτάσσεται στον παπικό συντηρητισμό και επαναστατεί σε καθετί που παρουσιάζεται ως αληθινό από το εκκλησιαστικό κατεστημένο. Η δυτική εκκλησία γι’ αυτόν έχει χρεοκοπήσει.

Την ίδια στιγμή, η ρωμαίικη καρδιά του χτυπά στην «Κωνσταντίνου Πόλη», όπου η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία πνέει τα λοίσθια, χτυπημένη από διχόνοιες και έριδες αυτοκρατορικού μεγέθους. Παρακολουθεί τους αγώνες μειοδοσίας των εστεμμένων και μένει εμβρόντητος από τις παρασκηνιακές ραδιουργίες εκκλησίας και πριγκηπικών οίκων. Στις φλέβες του ρέει αίμα ρωμαίικο, αυτοκρατορικό, που ζητά την αποκατάσταση της ηθικής τάξης. Επαναστατεί στην ιδέα της υποχώρησης μπροστά σε πρακτικές που απαξιώνουν τις πολιτικές του αρχές.

Καλλιτέχνης και πολεμιστής, Ρωμιός και Ενετός υπήκοος, ο Ανδρόνικος Παλαιολόγος καλείται να βρει διέξοδο στον παραλογισμό της εποχής και στις ηθικές του συγκρούσεις. Η μάχη που πρέπει να δώσει είναι διμέτωπη. Μάχη με την ιστορική συγκυρία των χρόνων του και μάχη με τη συνείδησή του.

Αυτή ακριβώς τη μάχη που καλούμαστε να δώσουμε όλοι μας κάποια στιγμή στη ζωή μας. Τη μέρα που, κατά τον μεγάλο Αλεξανδρινό μας ποιητή, πρέπει να πούμε το μεγάλο ναι ή το μεγάλο όχι.

Ο Ανδρόνικος Παλαιολόγος πήρε την απόφαση και πήγε να εκπληρώσει το χρέος του. Μετέφερε τα λείψανα του παππού του στην Πόλη και πήγε να την υπερασπιστεί.

Κυρίες και Κύριοι,

Ο λόγος που ώθησε το Γιώργο Λεονάρδο να συγγράψει τον «Τελευταίο Παλαιολόγο» και να ολοκληρώσει την τριλογία του αυτή είναι διττός.

Αφενός, θέλησε να εμπλουτίσει την ιστορική μας γνώση, φωτίζοντας το πιο μελανό κομμάτι της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Την περίοδο κατά την οποία διαφθορείς και άρπαγες στην ανώτερη πολιτική, στρατιωτική και εκκλησιαστική ιεραρχία της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας προτίμησαν την εσωστρέφεια και τον ατομικισμό. Υποθηκεύοντας την Αυτοκρατορία, υποθήκευσαν τους εαυτούς και τη γενιά τους.

Αφετέρου, πρόβαλλε όλους εμάς, το αναγνωστικό του κοινό, μπροστά στο δίλημμα: ηθική συνέπεια και λύτρωση ή ψυχρός υπολογισμός του συμφέροντος και του προσωπικά ωφέλιμου;

Και οι δύο λόγοι που παρακίνησαν τον συγγραφέα να γράψει έχουν βαρύνουσα σημασία στις μέρες μας. Η αντικειμενική ιστορική γνώση μάς είναι απαραίτητη για να ορίσουμε με πιο ευδιάκριτο τρόπο την πολιτισμική μας ταυτότητα. Μας βοηθάει να αντιληφθούμε καλύτερα τη θέση και την ηθική μας υπόσταση δίπλα στους άλλους εθνικούς σχηματισμούς του παγκοσμιοποιημένου περιβάλλοντός μας. Όπως αναφέρει ο συγγραφέας, δια στόματος του Θεόδωρου Λογοθέτη: «Η ιστορία είναι το θεμέλιο του πολιτισμένου, του ευγενούς πολίτη. Και ούτε ο πλούτος ούτε η ευδαιμονία χαρίζουν την ευγένεια και την ανθρωπιά, αλλά οι ρίζες που έχει κάποιος.»

Εξίσου επίκαιρος είναι και ο ηθικός συμβολισμός που διατρέχει όλη τη συγγραφή. Στην επιλογή του Παλαιολόγου να εγκαταλείψει την ήρεμη ζωή του και να υπερασπιστεί τα ιδανικά και τις αξίες του ενσαρκώνεται το πρότυπο του καλού καγαθού. Ενσαρκώνεται το πρότυπο που διατηρήθηκε αναλλοίωτο επί αιώνες, του οποίου, όμως, η ανωτερότητα κλονίζεται στις μέρες μας.

Κυρίες και Κύριοι,

Το δίλημμα που ο συγγραφέας παρουσιάζει σε όλους εμάς είναι σαφές: Είμαστε διατεθειμένοι να προχωρήσουμε σε εκείνες τις επιλογές που μας δικαιώνουν ηθικά και πολιτικά; Είμαστε έτοιμοι να απορρίψουμε τις επιλογές που ακυρώνουν τις πολιτικές και ηθικές μας αρχές;

Ας μην γελιόμαστε. Ζούμε σε ένα κόσμο που κατά πολλούς οι υλικές απολαύσεις και το ατομικό όφελος βρίσκονται ψηλά στο σύστημα αξιών. Ο άνθρωπος σήμερα διαμορφώνει την κρίση του με λάθος γνώμονες, μάχεται για λάθος πράγματα και αισθάνεται ψυχική ανάταση, υπερασπιζόμενος αξίες κίβδηλες. Ο σύγχρονος άνθρωπος γεννιέται, ενηλικιώνεται, ωριμάζει και πεθαίνει παραμένοντας οχυρωμένος πίσω από ένα ηχηρό και μεγαλοπρεπές στη μικροπρέπειά του «εγώ». Η απουσία του από τα κοινά θεωρείται, κατά ένα περίεργο τρόπο, μη επιλήψιμη αν όχι θεμιτή.

Η ουσία, όμως, τα διδάγματα της αρχαίας ελληνικής αλλά και της σύγχρονης πολιτικής φιλοσοφίας καταλήγουν σε μια αδιαφιλονίκητη αλήθεια που μας αφορά όλους. Οι κοινωνίες για να επιζήσουν χρειάζονται πολίτες. Χρειάζονται ανθρώπους που, μέσα από τους μηχανισμούς κοινωνικοποίησης, έχουν εκδυθεί το «εγώ» και έχουν υιοθετήσει το «εμείς». Την ανάγκη, δηλαδή, για συλλογική και όχι ατομιστική δράση. Την ανάγκη να τοποθετούν το κοινό καλό πάνω από το ατομικό. Αυτούς τους πολίτες χρειαζόταν η Πολιτεία του Πλάτωνα. Αυτούς τους ανθρώπους χρειάζεται και η ελληνική πολιτεία σήμερα.

Προς αυτό το συμπέρασμα οδηγείται και ο αναγνώστης, διαβάζοντας το βιβλίο του Γιώργου Λεονάρδου. Ο Ανδρόνικος Παλαιολόγος, προτάσσοντας το γενικό από το ατομικό καλό, πρόσφερε πολύτιμες υπηρεσίες όχι μόνο στην πατρίδα του. Πρόσφερε πολύτιμες υπηρεσίες και στον εαυτό του, παίρνοντας αποφάσεις που βρίσκονταν σε απόλυτη συμφωνία με τις αξίες του.

Αυτό ήταν το ηθικό δίδαγμα αυτού του βιβλίου. Αυτό που απομένει σε μας είναι να αναλογιστούμε τη στάση που θα κρατήσουμε. Να εστιάσουμε την προσοχή μας στις πραγματικές αξίες του πολιτισμού μας και στη συνέχεια να σταθούμε δυναμικοί υποστηρικτές τους. Η απομάκρυνση από τις πολιτικές διεργασίες, ο εγκλωβισμός στην ικανοποίηση ατομικών στόχων και η εσωστρέφεια στρέφονται κατά των πολιτικών κοινωνιών. Διαβρώνουν τους θεσμούς και υπονομεύουν την ίδια τη δημοκρατία.

Σας ευχαριστώ



Ομιλία του υπουργού Τουριστικής Ανάπτυξης, κ. Άρη Σπηλιωτόπουλου στην παρουσία του βιβλίου του Γιώργου Λεονάρδου «Ο Τελευταίος Παλαιολόγος», στις 20 Φεβρουαρίου 2008:

Κυρίες και κύριοι,

Φίλες και φίλοι

Αφού ευχαριστήσω για την τιμή που μου έκανε ο κ. Γιώργος Λεονάρδος να με συγκαταλέξει στην εκλεκτή παρέα παρουσίασης αυτού του βιβλίου, θέλω να αδράξω την ευκαιρία από τον επίλογο του κ. Πάγκαλου και να πω, ότι πράγματι θα υιοθετήσω μετά μεγάλης ευκολίας την ρήση του αείμνηστου Ανδρέα Παπανδρέου ότι, αν δεν διδαχθείς από την ιστορία, είσαι αναγκασμένος να την επαναλάβεις. Κι όταν μιλάμε για την ιστορία, έτσι όπως αποτυπώνεται για το Βυζάντιο μέσα στο βιβλίο του Γιώργου Λεονάρδου, θα σταχυολογήσουμε δύο σημαντικούς σταθμούς.

Ο πρώτος σταθμός, είναι ο απέραντος Βυζαντινισμός, και ο δεύτερος σταθμός είναι η σύγκρουση της θρησκείας μεταξύ της Δύσης και της Ανατολής, που δεν επέτρεψε την ομόνοια, την ομοψυχία και με αυτόν τον τρόπο φτάσαμε στην κατάρρευση της Βυζαντινής αυτοκρατορίας.

Θα πω λοιπόν και σήμερα ότι, εάν δεν διδαχτούμε από την ιστορία, είμαστε αναγκασμένοι να την επαναλάβουμε. Δεν χρειάζεται Βυζαντινισμός, που μας οδήγησε στο να χάσουμε την ευκαιρία τα προηγούμενα χρόνια, με αποτέλεσμα, μέχρι και σήμερα να συζητάμε το θέμα της «Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας». Γιατί αυτό το θέμα, θα το είχαμε λύσει με τον καλύτερο δυνατό για τα εθνικά μας ζητήματα τρόπο τότε, αν δεν είχαμε απαιτήσει Βυζαντινισμό και φυσικά εάν και τότε υπήρχε η ομόνοια, η ομοψυχία, και η συγκέντρωση δυνάμεων και προσπαθειών, που επιφέρει η λογική και όχι βεβαίως ο άκρατος κομματισμός. Έτσι, είμαι βέβαιος ότι σήμερα, που δεν θέλουμε να επαναλάβουμε τα λάθη του παρελθόντος, θα αφήσουμε την λογική και πάνω από όλα το εθνικό όφελος να επικρατήσουν και να μας οδηγήσουν στις πλέον λελογισμένες και σωστές αποφάσεις.

Θέλω βέβαια να διευκρινίσω ότι, ερχόμενος εδώ, σκέφτηκα ποια είναι τα κοινά μας σημεία με τον Γιώργο Λεονάρδο. Διότι εξακολουθώ να λέω ότι, εκτός από αναγνώστης βιβλίων είμαι και φανατικός αναγνώστης του Γιώργου Λεονάρδου. Λέω λοιπόν ότι έχουμε κάποια κοινά σημεία αλλά έχουμε και μία βασική διαφορά. Ένα κοινό σημείο είναι ότι ο συγγραφέας έχει την ίδια ηλικία με εμένα. Διότι, εάν η νεότητα αποτυπώνεται με τη φρεσκάδα των ιδεών και των απόψεων, είμαστε νέοι και ανήκουμε στην ίδια γενιά. Εάν η νεότητα αποτυπώνεται με τη ληξιαρχική πράξη γέννησης, ίσως ακόμα και εγώ να είμαι απαρχαιωμένος.

Αλλά εγώ πιστεύω στο περιεχόμενο και στις ιδέες. Και βέβαια με τον Γιώργο Λεονάρδο ασκούμε το ίδιο λειτούργημα. Με την τουριστική διπλωματία εγώ, με την συγγραφική διπλωματία εκείνος. Αυτός επιχειρεί να διεισδύσει μέσω του βιβλίου του στην Ελλάδα, τα Βαλκάνια και την Τουρκία και να δημιουργήσει γέφυρα πολιτισμού και ειρήνης. Και εγώ επιχειρώ να διεισδύσω στη χώρα φιλοτεχνώντας μια γοητευτική, ελκυστική εικόνα για την Ελλάδα, και κυρίως, με πολλούς επισκέπτες. Και μέσα από αυτήν την διαδικασία να καταφέρουμε να κάνουμε τους επισκέπτες στην Ελλάδα να φεύγουν με την υπόσχεση να επιστρέψουν, να αγαπήσουν αυτή την χώρα, έτσι ώστε να επεκτείνουμε τη διείσδυση μας όσο το δυνατόν περισσότερο.

Η μεγάλη μας διαφορά είναι ότι ο Γιώργος Λεονάρδος κατάφερε πράγματι, να κάνει κάτι πολύ σημαντικό. Να υπηρετήσει την ιστορική μυθιστοριογραφία. Γιατί μέσα από το ιστορικό μυθιστόρημα κάποιος αποκτά αυτογνωσία, μαθαίνει από πού έρχεται. Και όταν μαθαίνεις από που έρχεσαι τότε είσαι βέβαιος για το ποιος είναι ο προορισμός σου, πού θέλεις να πας. Και τότε είσαι επιτυχημένος. Προσωπικά δε διεκδικώ το χαρακτηρισμό του επιτυχημένου διότι καταδικάστηκα να ζηλεύω τον Γιώργο Λεονάρδο γιατί αυτός κάνει αυτό που θέλει. Ενώ εγώ υπηρετώ την πολιτική, την ευθεία.

Επέλεξα μεν, αλλά εξακολουθώ ακόμα να πιστεύω αυτούς που έχουν εκπληκτικό συγγραφικό ταλέντο και κυρίως διδάσκουν με έναν μαγευτικό τρόπο την ιστορία. Και εδώ θέλω να δανειστώ αυτό που είπε ο βρετανός συγγραφέας Τίμπορ Φίσερ. Ότι δηλαδή, ο χρόνος δεν είναι απεριόριστος για να τον σπαταλάμε στα καλά βιβλία. Πρέπει να τον σπαταλάμε στα εξαιρετικά βιβλία. Και υπό αυτήν την έννοια, το βιβλίο του Γιώργου Λεονάρδου είναι ένα εξαιρετικό βιβλίο που πράγματι αξίζει να διαβαστεί. Θεωρώ ότι είναι από τα βιβλία που κάποιος, μετά την ανάγνωσή του, βγαίνει πολλαπλά κερδισμένος. Ξέρει από που έρχεται, ξέρει τι θέλει να κάνει και ξέρει που θέλει να πάει. Γιατί όσο κι αν υπάρχουν όλες αυτές οι προσμείξεις -που είπε ο φίλος μας ο Θεόδωρος Πάγκαλος- δεν μπορούμε να δούμε την ιστορία μας τόσο στατικά.

Πρέπει να τη δούμε με μια μορφή συνέχειας. Δε θεωρώ ότι η σύγχρονη Ελλάδα δεν έχει καμία σχέση με τη Βυζαντική Αυτοκρατορία. Θεωρώ ότι η σύγχρονη Ελλάδα έρχεται ως φυσική συνέχεια -μέσα βεβαίως και από τις αλλοιώσεις των χαρακτηριστικών, τις προσμείξεις, μέσα από μια πολυπολιτισμική, εθνολογική και γλωσσική συνέχεια- και υπάρχει με την ιστορική αυτογνωσία της ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Ανεξάρτητα από όλες αυτές τις σκέψεις, είμαι βέβαιος ότι σήμερα ο Γιώργος Λεονάρδος δίνει το κίνητρο να σκεφτούμε, να αναζητήσουμε λίγο περισσότερο τον εαυτό μας, να αναζητήσουμε την ιστορία μας. Μας παγιδεύει σε μια ακροβασία μεταξύ πραγματικού και φανταστικού, γιατί ένα ιστορικό μυθιστόρημα πάντα σε προκαλεί να ακροβατείς μεταξύ της φαντασίας και της πραγματικότητας. Μας αφήνει να αφεθούμε κυρίως σε γεγονότα τα οποία προηγήθηκαν ή ακολούθησαν από την πτώση της βασιλεύουσας. Να αναζητήσουμε τις κακοδαιμονίες, όπου εκεί φαίνεται ότι εμείς ως χώρα έχουμε μια συνέχεια με τη βυζαντινή αυτοκρατορία.

Γιατί, ακόμη και σήμερα, κληρονομήσαμε τις κακοδαιμονίες της φυλής μας από τότε. Δηλαδή τις συγκρούσεις μας, τις προδοσίες, ποιοι ήταν αυτοί που πρόδωσαν τον τότε Αυτοκράτορα, ποιοι ήταν αυτοί που βοήθησαν στην Άλωση, ποιοι ήταν αυτοί που συμμάχησαν με τον πορθητή. Γιατί πάντοτε στην ελληνική ιστορία, κάποιοι συμμαχούν με τον κατακτητή, με τον πορθητή, κάποιοι ανοίγουν την κερκόπορτα της ιστορίας.

Μου έλεγε ένας Βρετανός φίλος, ότι η διαφορά της ελληνικής ιστορίας με τις άλλες ιστορίες ειναι μία: οι άλλες ιστορίες, έλεγε, έχουν γραφτεί με έπη. Εσείς ως Έλληνες, στην ιστορία σας, πάντοτε έχετε έναν διάσημο προδότη. Άυτό ως χαρακτηριστικό γνώρισμα, δε γίνεται να το αγνοήσει κανείς, έτσι εύκολα. Αλλά πρέπει να έχει το θάρρος να σκύψει να κάνει την αυτοκριτική του, να πάρει αυτά που οφείλει να διδαχθεί, για να μην επαναλάβει λάθη του παρελθόντος. Για να μπορεί κανείς να πει ότι έχει την αυτοπεποίθηση της μετέπειτα πορείας.

Επιτρέψτε μου εδώ, να αναφερθώ μόνο σε τρία σημεία του βιβλίου. Πρώτον, στην αδιάκοπη εσωτερική πάλη του Ανδρόνικου Παλαιολόγου για την εκπλήρωση του ιερού καθήκοντος έναντι στην αυτοκρατορία, στην οικογένεια, στην πατρίδα. Αλλά και στην πίστη στην πατρίδα, ως υπέρτατη αξία. Μέσα από αυτήν την αφήγηση του Ανδρόνικου Παλαιολόγου βλέπουμε κάτι ιδιαίτερα σημαντικό. Ότι ο ρόλος που ο καθένας επιλέγει για τον εαυτό του είναι εξαιρετικά σημαντική υπόθεση. Το λέω αυτό διότι δεν πρέπει να αφήνουμε τα γεγονότα πολλές φορές να μας παρασύρουν.

Τα γεγονότα μπορεί να εχουν τη δική τους δυναμική, αλλά και η προσωπικότητα στην ιστορία και την πολιτική αναπτύσσει τη δική της δυναμική. Εμείς επιλέγουμε το ρόλο, και ο ρόλος που επιλέγουμε έναντι της ιστορίας, έναντι της συνέχειας έχει σημαντικότατη αξία για το τελικό αποτέλεσμα. Γιατί αυτές οι επιλογές μας δε σημαδεύουν μόνο τη ζωή μας, αλλά και την πορεία του τόπου μας, σημαδεύουν την πατρίδα μας. Γι’ αυτό είμαστε χρήσιμοι πολίτες, έχουμε άποψη και λόγο. Δεν είμαστε, όπως έλεγε ο Αριστοτέλης «αχρείοι πολίτες», δηλαδή άχρηστοι πολίτες, χωρίς λόγο και χωρίς ρόλο.

Γι’ αυτό πρέπει κάθε φορά που απαξιώνεται η πολιτική, εμείς οι πολίτες να σκεφτόμαστε δημιουργικά. Όταν απαξιώενται η πολιτική, δεν στρέφουμε την πλάτη μας στην πολιτική, αφήνοντας κάποιους άλλους με άλλα, ιδιοτελή συμφέροντα να δημιουργούν την πορεία για αυτούς και όχι για το σύνολο. Αλλά πρέπει εμείς να συμμετέχουμε με ρόλο, με άποψη, με θέση, για ν’ αλλάξουμε γεγονότα που ενδεχομένως να οδηγούν στην απαξίωση της πολιτικής.

Δεύτερον, θα δανειστώ αυτό που είπε ο ίδιος ο συγγραφέας: «Πρέπει να μάθεις την ιστορία σου. Η ιστορία είναι η ρίζα του ανθρώπου, το θεμέλιο του πολιτισμένου, του ευγενούς, του υπεύθυνου πολίτη. Χωρίς ιστορία ο άνθρωπος είναι ένα λέπυρο που το παρασέρνει ο άνεμος...». Κι εδώ πιστεύω ότι οφείλουμε να διδασκόμαστε χωρίς προκαταλήψεις, χωρίς διαχωριστικές γραμμές, χωρίς τα μίση και τα πάθη του παρελθόντος. Έχουμε να διδαχτούμε πολλά και από την πρόσφατη ιστορία, ανεξαρτήτως σε ποια ιδεολογικοπολιτική πλευρά, οικογενειακά ή προσωπικά, ο καθένας από εμάς έχει ταχθεί. Κάθε πλευρά έχει κάνει τα δικά της λάθη. Ακόμα και την περίοδο του εμφυλίου πολέμου, φτάσαμε εκεί που φτάσαμε με λάθη και των δύο πλευρών.

Οφείλει η άλλη πλευρά να σκύψει και να κάνει τη δική της αυτοκριτική. Κι εμείς αντιστοίχως να μπούμε στα δικά της παπούτσια. Και αν το καταφέρουμε αυτό, τότε θα διαπιστώσουμε σήμερα ότι, όλα αυτά που τεχνητά μας χώριζαν, είναι παρελθόν. Ότι αυτά που μας ενώνουν, είναι περισσότερα από αυτά που μας χωρίζουν. Και ότι, το δίλημμα του παρελθόντος –Δεξιά ή Αριστερά- έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Ανήκει οριστικά στο χθες, ανήκει σε αυτούς που αναζητούν ταυτότητα μέσα από τα φλάμπουρα του παρελθόντος. Και μέσα από την τεχνητή και κάθετη διαχωριστική γραμμή.

Σήμερα το δίλημμα είναι: Ανάπτυξη ή Λαϊκισμός. Και το δίλημμα αυτό διατρέχει, ως εγκάρσια τομή, το σύνολο του πολιτικού και κομματικού συστήματος. Και σε αυτό το δίλημμα του παρόντος και του μέλλοντος, οφείλουμε σιγά- σιγά να παίρνουμε θέση. Να έχουμε άποψη. Πού θέλουμε να πάμε. Να πάμε μπροστά ή να χαϊδεύουμε αυτιά και να μένουμε οριστικά πίσω;

Τελειώνοντας, θα πω για άλλη μια φορά ότι το τρίτο σημείο που μας διδάσκει αυτό το βιβλίο, είναι το πού μπορεί να φτάσει μία, πολλές φορές χωρίς ουσία και χωρίς περιεχόμενο, άγονη, σκληρή θρησκευτικοπολιτική αντιπαράθεση. Η αντιπαράθεση έχει νόημα όταν είναι γόνιμη, όταν είναι αντιπαράθεση ιδεών και απόψεων και όταν οδηγεί στη σύνθεση. Όπου με τη σειρά της η σύνθεση απαντά στα πιεστικά και ουσιαστικά προβλήματα του σήμερα.

Τα προβλήματα είναι πολυσύνθετα, είναι πολυποίκιλα και χρειάζονται σύγχρονες και σύνθετες λύσεις για να αντιμετωπιστούν. Η αντιπαράθεση, όταν είναι για την αντιπαράθεση, όταν είναι στείρα, ανούσια, άγονη, τότε οδηγεί σε συγκρούσεις. Και οι συγκρούσεις σε διχασμούς. Και οι διχασμοί σε συλαλλητήρια. Και τα συλαλλητήρια σε άδοξα τέλη.

Έτσι λοιπόν, με απλές λέξεις και σκέψεις, θέλω μέσα από την καρδιά μου να ευχαριστήσω τον Γιώργο Λεονάρδο γιατί εξακολουθεί να γράφει. Να τον ευχαριστήσω γιατί μας μαθαίνει ιστορία. Να τον ευχαριστήσω γιατί ο Γιώργος ο Λεονάρδος δίνει την ευκαιρία σε πολλά νέα παιδιά να έρθουν με έναν πιο γοητευτικό τρόπο σε επαφή με το παρελθόν μας και να αποκτήσουν αυτογνωσία. Και βεβαίως να τον ευχαριστήσω που μου έδωσε τη δυνατότητα για λίγο, να δραπετεύσω από τη στείρα παρουσία της πολιτικής και να ευχηθώ μέσα από την καρδιά μου σε αυτό το βιβλίο να είναι καλοτάξιδο.





ΚΡΙΤΙΚΗ – ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ Γ. ΔΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Στις 31/5/2008 η εφημερίδα «Εστία» δημοσίευσε κριτική της κ. Χαρίκλειας Δημακοπούλου, για το βιβλίο «Ο τελευταίος Παλαιολόγος», το τρίτο της τριλογίας για τη δυναστεία των Παλαιολόγων.



Η προχθεσινή θλιβερή επέτειος της Αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως επιβάλλει πολλές σκέψεις και παραλληλισμούς με το σήμερα επί των εθνικών θεμάτων. Και συχνά συμβαίνει τον παλμό των γεγονότων να συλλαμβάνουν όχι οι πολιτικοί που διευθύνουν τις τύχες των λαών, εν προκειμένω του Ελληνικού, αλλά άλλοι περισσότερο ευαίσθητοι και κατάλληλοι δέκτες των σημείων των καιρών. Ετσι ένα μυθιστόρημα που εκυκλοφόρησε κατά τα τέλη του 2007 αναδεικνύεται κατάλληλο για την υπενθύμιση της επετείου του 1453, με πολλές σκέψεις σχετικές με το σήμερα. Αναφερόμεθα στο μυθιστόρημα του κ. Γιώργου Λεονάρδου, Ο τελευταίος Παλαιολόγος (εκδ. Α. Α. Λιβάνη, σελ. 542, ευρώ 19), που αποτελεί το τρίτο μέρος της Παλαιολόγειας τριλογίας του συγγραφέως. Οι δύο πρώτοι τόμοι είναι: Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος – Ο ελευθερωτής (Λιβάνης, 2005) και Οι Παλαιολόγοι (Λιβάνης, 2006). Ο συγγραφεύς ακολουθεί και στα τρία βιβλία την αυτή δομή της αυτοβιογραφικής αφηγήσεως του ήρωος, αλλά κατορθώνει να διαπλάση έναν έντονο χαρακτήρα και να δώση με αφηγήσεις ή διαλόγους πολλά ιστορικά στοιχεία.

Ο τελευταίος Παλαιολόγος του τίτλου είναι ένα λογοπαίγνιο, καθώς αναφέρεται τόσο στον τελευταίο Αυτοκράτορα όσο και στον τελευταίο της δυναστείας των ηρώων του, που είναι και αυτοί Παλαιολόγοι, μακρυνοί συγγενείς των Αυτοκρατόρων και με μοίρα στενά δεμένη προς εκείνη των ηγεμόνων. Ο Ανδρόνικος Παλαιολόγος, ο ήρωας του βιβλίου, είναι δισέγγονος του ήρωα του προηγουμένου τόμου της τριλογίας, και αυτήν την φορά η δράση αρχίζει στην Βενετία, όπου είχε καταφύγει η οικογένεια του ήρωος από την εποχή του προπάππου του για να διασωθή από την σταδιακή κατάρρευση της Αυτοκρατορίας συνεπεία των εμφυλίων ερίδων των μελών της Αυτοκρατορικής δυναστείας για τον θρόνο.

Ο ήρωας είναι νέος και ωραίος, ικανός πολεμιστής και μάλιστα τοξότης με την φονική αρμπαλέττα, ένα μηχανικό τόξο της εποχής εκείνης. Είναι επίσης λαμπρός ζωγράφος της Ενετικής Σχολής και μαθητής του Μπελλίνι. Ετσι πλέκεται το πρώτο μέρος της αφηγήσεως στην Βενετία, καθώς ο ήρωας αναλαμβάνει να φιλοτεχνήση το πορτραίτο μιας Ενετής δέσποινας του Οίκου των Μοντσενίγο και καταλήγει να την ερωτευθή και να την παντρευθή παρά τις αντιρρήσεις τόσο των γονέων του όσο και των δικών της συγγενών. Αλλά η ευτυχία δεν κρατεί πολύ. Διότι φθάνει στην Βενετία για να ζητήση βοήθεια για την Πόλη ένας Βυζαντινός άρχοντας, τον οποίο περιθάλπει ο πατέρας του ήρωος ως ιατρός. Ο Βυζαντινός άρχοντας αφυπνίζει το ενδιαφέρον της αυτοεξόριστης οικογενείας για την μακρυνή πατρίδα και την αίσθηση του καθήκοντος του ήρωος που έχει υποσχεθή στην μάμμη του να μεταφέρη τα οστά του προπάππου του στην Πόλη και να τα θάψη κοντά στην προμμάμη του.

Το δεύτερο μέρος του βιβλίου διαδραματίζεται στην Πόλη από τα τέλη του 1452 μέχρι την Αλωση. Ο συγγραφεύς δεν αναλώθηκε σε μακρές πολεμικές περιγραφές, έδωσε όμως με ένταση τις σκηνές της Αλώσεως και της καταστροφής. Ως γνωστόν ο Μωάμεθ εκαρατόμησε τους ευγενείς Ελληνες της Πόλεως μετά την κατάκτηση της Πόλεως. Αλλά ο ήρωας διασώζεται χάρις στην μεσολάβηση του αρχιευνούχου του Σουλτάνου, τον οποίο είχε σώσει σε παλαιότερη στιγμή. Και εγκλείεται επί 30 έτη στο σεράι του Μωάμεθ Β΄ για να διδάσκη ζωγραφική στους μικρούς εξωμότες (ιτς ογλάν, τσογλάνια) που θα αποτελούσαν αργότερα τους αξιωματούχους της νέας Αυτοκρατορίας. Με την μεσολάβηση του παλαιού του φίλου Ιταλού ζωγράφου Τζεντίλε Μπελλίνι που φθάνει στην Κωνσταντινούπολη για να φιλοτεχνήση την προσωπογραφία του Σουλτάνου.

Αλλά η επιστροφή δεν είναι εύκολη για τον Ανδρόνικο Παλαιολόγο. Διότι στην Βενετία τον θεωρούσαν νεκρό από τις ημέρες της Αλώσεως και ο Πάπας είχε ανακηρύξει οσιομάρτυρες όλους τους Δυτικού δόγματος υπερασπιστές της Πόλεως που είχαν πέσει στην άμυνα της Βασιλευούσης. Και η νεκρανάσταση του οσιομάρτυρος δεν είναι επιθυμητή. Ετσι με απόφαση του Πάπα, ο Ανδρόνικος Παλαιολόγος υποχρεώνεται να γίνη μοναχός και εγκλείεται στα υπόγεια του Ναού του Αγίου Πέτρου, ή μάλλον στις κατακόμβες που ευρίσκονται περισσότερο από 20 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της γής, με αποστολή να γράψη όσα έζησε και εγνώρισε στην ζωή του και κυρίως κατά την τελευταία πολιορκία και την Αλωση της Κωνσταντινουπόλεως. Ετσι μετατρέπεται και πάλιν σε ζωντανό νεκρό για να μην αλλοιωθή η απόφαση του Πάπα περί ανακηρύξεώς του σε οσιομάρτυρα. Διότι ο αλάθητος δεν είναι δυνατόν να αποδειχθή ότι έκαμε λάθος!

Αυτή είναι με λίγα λόγια η πλοκή του μυθιστορήματος. Η ροή της αφηγήσεως κινείται ήρεμα και με γλαφυρό ύφος, ενώ ενσωματώνει στην πλοκή μεγάλα αποσπάσματα καθαρής ιστορίας, που λαμβάνουν την μορφή αφηγήσεως του Βυζαντινού άρχοντα Λογοθέτη προς τον ήρωα για την ενημέρωσή του περί της καταστάσεως στην Πόλη μετά την αποχώρηση της οικογενείας του ήρωος. Σε κάποιες στιγμές το βιβλίο πλησιάζει περισσότερο στην μορφή του χρονικού, αλλά η ζωηρότητα των χαρακτήρων και οι φυσικοί διάλογοι δικαιώνουν την ένταξή του στα μυθιστορήματα.

Στην αρχή του παρόντος σημειώματος αναφέραμε ότι ο λογοτέχνης συλλαμβάνει με ευαισθησία τα ιστορικά γεγονότα και προσφέρει την δική του ερμηνεία. Θα επιμείνω σε τρία σημεία που απασχολούν τον κ. Λεονάρδο στο βιβλίο αυτό.

Το πρώτο είναι η άρνηση της Ενώσεως με την Δυτική Εκκλησία και η από σημαντικό αριθμό των προκρίτων της Κωνσταντινουπόλεως επιλογή της δουλείας του σώματος έναντι της δουλείας του πνεύματος, όπως αντελαμβάνοντο την Ενωση των Εκκλησιών υπό τους όρους του Πάπα. Βεβαίως σε ένα λογικό άνθρωπο ηχεί ασύλληπτο το γεγονός ότι υπήρξαν Ελληνες που προτίμησαν τον εξανδραποδισμό και τον θάνατο από την μεταβολή κάποιων στοιχείων του δόγματος που δεν ηχούν στους πολλούς ως ιδιαίτερα σημαντικά. Η λογοκρατική αντίληψη αυτή την θεώρηση επιβάλλει. Και είναι ένα από τα παράδοξα της Ιστορίας ότι η παράλογη επιλογή των Ανθενωτικών απεδείχθη τελικώς η καλύτερη και ορθότερη αφού διέσωσε τον Ελληνισμό από τον εκλατινισμό του.

Το δεύτερο είναι η ευρύτατη καταφυγή των νέων Ελλήνων στις μονές εντός και εκτός Κωνσταντινουπόλεως για να αποφύγουν την στράτευση και την συμμετοχή στον πόλεμο κατά του Μωάμεθ. Αναφέρει μάλιστα και αριθμούς των φυγοστράτων: κατά τον Γεώργιο Φραντζή ανήρχοντο αυτοί τουλάχιστον σε 30.000 άνδρες, που είχαν καταφύγει σε μονές της περιοχής της Κωνσταντινουπόλεως και της Θράκης. Αυτό το φαινόμενο είναι πράγματι δυσεξήγητο για τον Ελληνικό λαό που δεν φαίνεται να έχη επιδείξει άλλοτε στην πορεία του τέτοια ηττοπάθεια και αποφυγή της αναμετρήσεως με τον εχθρό.

Το τρίτο που απασχολεί τον κ. Λεονάρδο είναι η σύγκρουση μεταξύ του Γεωργίου Σχολαρίου, του εν συνεχεία Πατριάρχου Γενναδίου, πρώτου Πατριάρχου μετά την Αλωση, και του Γεωργίου Γεμιστού Πλήθωνος. Η σύγκρουση είναι ιδεολογική, καθώς ο ένας είναι ο υπερασπιστής των θέσεων του Βυζαντίου και των Ανθενωτικών και ο έτερος είναι ο αναβιωτής του ελληνικού πλατωνικού πνεύματος. Ο συγγραφεύς κλείνει σαφώς υπέρ των θέσεων του Πλήθωνος. Αλλά και πάλιν η Ιστορία δικαίωσε τον Γεννάδιο και την Μεγάλη του Χριστού Εκκλησία. Ο Πλήθων παραμένει μια μορφή μοναδική και μοναχική στην πορεία του ελληνικού πνεύματος. Δεν ήταν δυνατόν να δημιουργήση σχολή. Αλλά η διδασκαλία του εγονιμοποίησε αποφασιστικά την Δυτική σκέψη όταν εδίδαξε στην Φλωρεντία.

Πάντως ο αναγνώστης θα παραμείνη στην ανάγνωση του βιβλίου, η οποία θα τον συναρπάση, θα τον συγκινήση και θα τον προβληματίση.

Ο κ. Λεονάρδος παραμένει πιστός στο αφηγηματικό ύφος του, στην γλαφυρή και ζωντανή γλώσσα του και στην προσεκτική ιστορική αναδίφηση των γεγονότων. Ο αναγνώστης πρέπει να γνωρίζη ότι εν τέλει του βιβλίου υπάρχει και βασική βιβλιογραφία που θα διευκολύνη αυτόν εάν θέλη να μελετήση περισσότερα για το θέμα. Αυτήν την φορά το βιβλίο συνοδεύεται και από εικονογραφική παράρτημα που έχει άμεση σχέση με την αφήγηση. Αυτό είναι ένα κατάλοιπο της δημοσιογραφικής ιδιότητος του συγγραφέως που γνωρίζει άριστα ότι μια εικόνα ισούται με χίλιες λέξεις. Εν τούτοις, στα βιβλία του κ. Λεονάρδου, εκείνο που έχει σημασία είναι οι λέξεις.



ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ    16/9/2008 

 

Αμέσως μετά την Άλωση ο Μεχμέτ ο Πορθητής αναθέτει στον Πατριάρχη Γεννάδιο την εκπροσώπηση των Ρωμαίων (των Ρουμ, όπως αποκαλούσαν οι Οθωμανοί τους υπόδουλους πλέον Χριστιανούς ανεξαρτήτως καταγωγής, Έλληνες, Βούλγαρους, Σέρβους, Αρμένιους, Ρουμάνους και άλλους) ενώπιον της Υψηλής Πύλης.
Απαλλαγμένη πια η Εκκλησία απ' τη σκαιά σκιά των Καισάρων (όσον κι αν αυτή η σκιά ήταν ήδη από αιώνες σκιά του εαυτού της) από κρατική Εκκλησία των Βυζαντινών μεταμορφώθηκε σε τοποτηρητή των Οθωμανών. Ρόλο που στη σύγχρονη εποχή διεκδικεί, όταν ορισμένοι ιερείς εμφανίζουν εαυτούς ως «εθνάρχες» κι άλλα παρ ενδεδυμένα παρόμοια.



 Από την Ελληνική Φωνή για τον «ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟ»

Συνάδερφος και συγγραφέας, ιδιαίτερα αγαπητός, τόσο στο...δυσκοίλιο σινάφι των δημοσιογράφων, όσο και στο επιλεκτικό κοινό των φανατικών του βιβλίου, με βαθιά γνώση και αγάπη για την ιστορία, ο Γιώργος Λεονάρδος «κλείνει» με αυτό το βιβλίο έναν εντυπωσιακό κύκλο ενασχόλησης με το ζοφερό κομμάτι της βυζαντινής περιόδου. Στην συγκεκριμένη έκδοση ασχολείται με τον τελευταίο αυτοκράτορα του Βυζαντίου, τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο και την άλωση της Πόλης. Με τη γνωστή γλαφυρή γραφή του, βασισμένος σε πηγές ελληνικές, τουρκικές και βενετσιάνικες, ο συγγραφέας εξιστορεί με δεξιοτεχνία και ξεπερνά τα κατά καιρούς αφηγήματα για το ίδιο θέμα.

http://www.ellinikifoni.gr/books_archive.php



Εύα

Αιχμάλωτους μιας ιστορίας, όπου θα έχετε τη μοναδική ευκαιρία να γνωρίσετε από πολύ κοντά την "Εύα", θα σας κρατήσει το βιβλίο του Γ.Λ.

Μισέλ Φάις, "Τύπος της Κυριακής"

... Σφιχτοδεμένοι ως πλοκή, γραμμένο με απλή, καθάρια γλώσσα, το μυθιστόρημα Εύα επιβεβαίωνει τις υποσχέσεις των δυο προηγουμένων μυθιστορήματων του Γ. Λ. Όλοι μας γνωρίζουμε ότι χωρίς φαντασιώσεις δεν υπάρχουν ανεκτές πραγματικότητες. Η Εύα σε αυτές τις φαντασιώσεις ανήκει και λίγοι ασφαλώς από εμάς δεν τις νιώσαμε...

Ριχάρδος Σωμερίτης - Το Βήμα

Μυθιστόρημα περιοπής, πόνημα με εκπληκτικά ενδιαφέρουσα πλοκή, με άριστη εξεικόνιση των χαρακτήρων, των αντιθέσεων, των ευγενών αισθημάτων ή των υπολογισμένων εκδηλώσεων. Έργο που προεκτείνει την εκτίμηση που δημιουργούν μέσα μας τα βιβλία το Γ. Λ.

Στέλιος Αρτεμάκης - Ναυτεμπορική

Ο συναρπαστικό λόγος, η θαυμαστή ψυχογραφική δομή, η ηθοπλαστική αναβάθμιση, ο εξαίρετος αφηγηματικός ρυθμός και η ζωντανή παρουσία της γνήσιας κοινωνικής ώρας κοσμούς αυτή την πεζογραφική δημιουργία του κ. Γ. Λ.

Δημήτρης Σιατόπουλος - Εστία

Το Εύα είναι ένα μυθιστόρημα με γρήγορη πλοκή, η οποία, με την αναπάντεχη τροπή που συχνά παίρνει, κρατά διαρκώς ζωντανό το ενδιαφέρον του αναγνώστη...

Τάνια Ραχματουλίνα - Νέα Εποχή, Λευκωσία

 

Το σπίτι πάνω από τις κατακόμβες

Ο μύθος κινείται μέσα στις ανθρώπινες δραστηριότητες, πραγματικές ή μεταφυσικές, αφού αλληλοσυμπληρώνονται και καθοδηγούν τις βιοτικές ενέργειες... Τα πρόσωπα γίνονται οικεία στον αναγνώστη καθώς βρίσκει στη δράση τους δικά του στοιχεία (βασική ικανότητα του καλού συγγραφέα). Η αφήγηση σε κάνει να μην αφήνεις το βιβλίο αν δεν το τελειώσεις. Ο λόγος είναι στρωτός και  γνώση από το συγγραφέα της ασχαίας ελληνικής γραμματείας, δείχνεται σεμνά σε πολλά επεισόδια, βαθαίνοντας έτσι το νόημα του μύθου, χωρίς να σπάει τις συνέχειές του... Τι μένει από το βιβλίο; Κατ'αρχάς η απόλαυση από την ανάγνωσή του κι ύστερα το δίδαγμα που είναι μεν κοινός τόπος αλλά χρήσιμο να θυμίζεται (κι αυτή είναι η δουλειά του καλού συγγραφέα).

Κ. Ι. Τσαούσης - Έθνος

... "Μυστήριο" μυθιστόρημα, όπου όλα παίζουν με αριστοτεχνικό τρόπο: ο έρωτοας και ο θάνατος, πάπυροι και απόκρυφα ευαγγέλια στην Αλεξάνδρεια. Μαγική ιστορία για όσους θέλουν να ριγήσουν.

Ελευθεροτυπία

... Στήνεται αυτή τη φορά μια συναρπαστική ιστορία ο άλλοτε γέρνει προς την πλευρά του αστυνομικού μυθιστορήματος και άλλοτε άπτεται σελίδων του αποκρυφισού και μυστικισμού. Διαβάζεται απνευστί...

Μεσημβρινή

...Υπάρχουν στιγμές τρυφερότητας, λύπης ή φρίκης που ο αναγνώστς αισθάνεται να μετέχει απόλυτα, ενώ η φιλοπαιγμοσύνη είναι ένας από τους δύσκολους τρόπους έκφρασης που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας για να φτάσει σε αυτό το αποτέλεσμα...

Ρήγας Καπάτος - Πρωϊνή Νέας Υόρκης

Η τραγωδία είναι μια ανώτερη έκφραση της λογοτεχνίας, γιατί κλείνει μέσα της την ηρωϊκή ένταση των προσπαθειών, τον καθορισμό των σκοπών, των συγκρούσεων και των παθών... Ο Γ. Λ. αναδεικνύει αυτό το στοιχείο του τραγικού και το διαποτίζει με τις μορφές του αρχαίου δράματος...

Θύμιος Παπανικολάου - Κέρδος

 

Οι πόλοι του μαγνήτη

... Ο μύθος ξετυλίγεται με μια συναρπαστική πλοκή ως το τέλος αλλάζοντας συνεχώς εικόνες και καταστάσεις, κάνοντας έτσι το μυθιστόρημα περισσότερο ενδιαφέρον. Οι διάλογοι είναι φράσεις ή λέξεις-βολίδες που καίνει και διευρύνουν τη γνωριμία το αναγνώστη με τους ήρωες του βιβλίου, τους οποίους ολοκληρώνουν. Πουθενά ο αναγνώστης δε θα κουραστεί, αλλά προχωρώντας θα εντείνει περισσότερο το ενδιαφέρον του...

Κώστας Σαρδέλλης - Νέα Εστία

... Η δημοσιογραφική ιδιότητα του συγγραφέα αποκαλύπτεται πίσω από τη στέρεη πλοκή του βιβλίου, μέσα από την άμεσ -σχεδόν σε μορφή διαλόγο- γραφή του, καθώς και μέσα από λεπτομέρειες στην πλοκή που ξεδιπλώνουν τον αναλυτικό τρόπο σκέψης του...

Τέα Βασιλειάδου - Επενδυτής

... Ένα βιβλίο καλογραμμένο, διεισδυτικό, αληθινό, διαβάζεται απνευστί. Οι ήρωες είναι καθημερινοί, αντιπροσωπευτικοί, σύγχρονοί μας κι εκεί έγκειται η έλξη που ασκεί στον αναγνώστη. Ο συγγραφέας χειρίζετα με τέχνη και φαντασά την εποχή μας και παρουσιάζει σκέτα και στεγνά τα γεγονότα, με αποτέλεσμα ο αναγνώστης να εξάγει τα ηθικά του διδάγματα και συμπεράσματα, μιας και νομίζει ότι εκεί μέσα βλέπει άλλους και όχι τον εαυτό του.

Αγγελική Τσιριγώτη - Ρεύματα

... Ένα εξαίρετο μυθιστόρημα με γλαφυρή γραφή, αδιόρατες ψυχολογικής εκφάνσεις, που απλώνεται και στην παρακμή και στη λαογνωσία. Σε συνταταρκτικές κοινωνικές αποτυπώσεις συνθέτει μια πεζογραφία γοητευτική στις σαρκαστικές της αφηγήσεις, θελκτική στην εναρμόνια κίνηση των προσώπων και των ψυχονοητικών εκδηλώσεων, μεστή, ευρηματική σε γεγονότα και "θέσεις" λογισμού και λόγου...

Δημήτρης Σιατόπουλος - Εστία

 

Το τραγούδι της ψυχής

... Ο Γ. Λ. στο νέο του μυθιστότημα μας παραδίδει προς αναγνωστική τέρψη μια ηρωίδα που θα 'θελαν πολύ, πριν από αυτόν, να πλάσουν άλλοι συνάδελφοί του συγγραφείς. Μια ηρωίδα που επισκιάζει τα γεγονότα και τους άλλους ήρωες του βιβλίου, που δεν υποχωρεί προ ουδενός προσώπου και ουδεμιάς κατάστασης... Θα φτάσει στην Ιθάκη της, έχοντας χιλιοτραγουδήσει το τραγούδι της ψυχής της...

Χρ. Παπαγεωργίου - Διαβάζω

... Ασύγκριτα πιο κοντά στις προδιαγραφές μιας καλής εμπορικής λογοτεχνίας βρίσκεται ο Γ. Λ., που το καινούριο μυθιστόρημά του, το Τραγούδι της Ψυχής, περιέχει ένα βιωματικό πλούτο ασυνήθιστο πλέον στην ελληνική λογοτεχνία...

 Δημοσθένης Κούρτοβικ - Τα Νέα

Αναπνοή Ελλάδας, κρυφές μουσικές που γίνονται αεράκι, μυθιστόρημα καρδιάς αλλά και χρονογράφημα μιας εποχής που χάθηκε για πάντα στα κύματα της Μεσογείου μας μεταφέρει το τελευταίο μυθιστόρημα του Γ. Λ.

Αντώνης Καρατζαφέρης - Ελεύθερος Τύπος

Πρόκειται για έργο πολυπρισματικό, ρεαλιστικό, με κάποιες λεπτές ρομαντικές αποχρώσεις, με ρέουσα αφήγηση, με γοητεύουσα εξεικόνιση τόπων, ανθρώπων, γεγονότων, καταστάσεων, όπου δεσπόζει η αναντίρρητη ψυχολογική δύναμη του συγγραφέα...

Στέλιος Αρτεμάκης - Ναυτεμπορική

... Με λόγο λιτό και πυκνό ο συγγραφέας ανασύρει μνήμες που συνθέτουν την τοιχογραφία μιας εποχής και ταυτόχρονα ένα οδοιπορικό ψυχής.

Το Βήμα

... Ένα βιβλίο τρυφερό και δυνατό, με βιογραφικά στοιχεία που λίγο πολύ μας αγγίζουν...

Καθημερινή

Για το "Τραγούδι της Ψυχής" ο καθηγητής κ. Μιχ. Μερακλής γράφει στο περιοδικό "Λέξη" στο τεύχος 152 Ιουλίου – Αυγούστου 1999:  "Ο κ. Λεονάρδος έχει την άνεση που του προσφέρει το αναμφισβήτητο αφηγηματικό ταλέντο του, να δοκιμάζει τρόπους γραφής, ανάλογα με τις προθέσεις του…"

 

Μπαρμπαρόσα ο πειρατής

Στα τουρκικά μεταφράστηκε ο Μπαρμπαρόσα ο Πειρατής του Γιώργου Λεονάρδου. Φυσικό, αφού ο Μπαρμπαρόσα είναι για τους Τούρκους κεντρική προσωπικότητα της εθνικής τους ιστορίας. Ο Γιώργος Λεονάρδος που χτύπησε φλέβα με τα ιστορικά του μυθιστορήματα, ανοίγοντας την πόρτα προς το μεγάλο κοινό, συμπλήρωσε πρόσφατα τον κύκλο βιβλίων του για τους Παλαιολόγους με τον Τελευταίο Παλαιολόγο. Η επιτυχία των βιβλίων αυτών δεν είναι άσχετη και με το γεγονός ότι ο Γιώργος Λεονάρδος είναι εργατικός και κάνει εκτενή έρευνα στα βιβλία του, ταξιδεύοντας πάντα στα μέρη για τα οποία μιλάει και μπαίνοντας σε βιβλιοθήκες.

ΤΑ ΝΕΑ Μανώλης Πιμπλής 5/7/2008

... Όσο παράδοξο ή βλάσφημο και αν ακούγεται, βρήκα πιο αυθεντικά, πιο ισορροπημένα και πειστικά τα μυθιστορήματα δύο "εκ μετεγγραφής" συγγραφέων, την Αναζήτηση του Ν. Θέμελη και τον Μπαρμπαρόσα του Γιώργου Λεονάρδου.

Δημοσθένης Κούρτοβικ - Τα Νέα

... Στο έβδομο κατά σειρά μυθιστόρημά του ο Γ. Λ. κατόρθωσε να κλείσει μέσα σε 397 σελίδες τον "ανεμοστρόβιλο" που σαρώνει αυτή τη μακρινή και εν πολλοίς άγνωστη στο μέσο αναγνώστη εποχή, με τους αδερφούς Μπαρμπαρόσα.

Αντώνης Καρατζαφέρης - Ελεύθερος Τύπος

... Πέρα από τις περιπέτειες των ηρώων, παρουσιάζετια το δράμα του αγώνα για επιβίωση στη μεσαιωνική Νότια Ευρώπη, μέσα από έναν πολύ κατατοπιστικό καμβά που περιλαμβάνει δείγματα όλων των κοινωνικών τάξεων της ευρύτερης περιοχής, με πειστικές, λεπτομερείς περιγραφές που προδίδουν την έρευνα για τη συγγραφή του έργου.

Το Βήμα

Leonardos describes the reckless attractions of Barbarossa 's life with a mixture of awe and nonchalance. His book was much talked about at last month 's Frankfurt Book Fare, where English and American publishers where discussing translation rights...

Hugh Barnes - Herald Tribune - Καθημερινή (αγγλόφωνη έκδοση)

Για το "Μπαρμπαρόσα ο πειρατής", ο Δ. Κούρτοβικ έγραψε στα "Νέα", 29-12-98, ότι το βρήκε αυθεντικό, ισορροπημένο και πειστικό, ενώ ο Αντώνης Καρατζαφέρης στον "Ελεύθερο Τύπο", 6-12-98, τονίζει "Με κινηματογραφική ματιά, πατώντας γερά στα ιστορικά γεγονότα ο Γ.Λ. προσφέρει στον αναγνώστη ένα χορταστικό ταξίδι γεμάτο γνώσεις, περιπέτειες εκπλήξεις…".

 

Μάρα η χριστιανή σουλτάνα

"συνδυάζει το γρήγορο ρυθμό της μοντέρνας γραφής, την ακαδημαϊκή ακρίβεια της ελεγμένης ιστορικής αφήγησης και σίγουρα το νεύρο ενός πολιτικοδιπλωματικού ρεπορτάζ και ταυτόχρονα την ιστορία μιας συγκλονιστικής αγάπης".

Έθνος - 20/04/2000

 

Μαρία Μαγδαληνή

"… Είναι μια σοβαρή μελέτη πάνω στις πηγές και στην άγνωστη ιστορία του Χριστιανισμού, μια καταιγιστικά χιουμοριστική κριτική ηθών στρωμάτων της ελληνικής κοινωνίας, ένα ανάγνωσμα ξέφρενου ερωτισμού και μια πραγματεία πάνω στην καταπιεσμένη αντιφεμινιστική φύση της χριστιανικής λατρείας…"

Στέλιος Αρτεμάκης - Ναυτεμπορική 23/02/2002



Από το blog “elogos”

Αν, βασιζόμενοι στον τίτλο, περιμένετε να διαβάσετε ένα “θρησκευτικό” μυθιστόρημα, μάλλον θα απογοητευτείτε. Ο Λεονάρδος, με αφορμή την ιστορία της Μαρίας της Μαγδαληνής και με όχημα το συγγραφικό του οίστρο, αναλαμβάνει να μάς οδηγήσει σ’ ένα ταξίδι στο χρόνο και την ιστορία, μέσα από ένα κείμενο που διαδραματίζεται σε τρεις διαφορετικές περιόδους: στην εποχή της Μαγδαληνής, στο σήμερα, και στο όχι μακρινό χθες.

Όλα αρχίζουν όταν κάποιος Λέανδρος αναλαμβάνει καθήκοντα γραμματέα σε μια Μητρόπολη. Κάποια μέρα σκαλίζοντας τα συρτάρια στο γραφείο του προκατόχου του, ονόματι Αγησίλαου, ανακαλύπτει ένα χειρόγραφο που θα τον συναρπάσει. Μιλά για τα ταξίδια του Αγησίλαου στους Αγίους Τόπους και τις προσπάθειές του, με τη βοήθεια μιας κοπέλας, ν’ ανακαλύψει την αλήθεια για τη Μαρία τη Μαγδαληνή. Ο Αγησίλαος στο χειρόγραφό του μιλά ακόμη για τον έρωτά που γεννήθηκε μέσα του για την εν λόγω κοπέλα, αλλά και για τις διαπιστώσεις που έκανε ακολουθώντας τα βήματα της αγαπημένης μαθήτριας του Ιησού.

Ο συγγραφέας, για να σταθεί όσο το δυνατό πιστός στην ιστορία της Μαγδαληνής μελέτησε τα λεγόμενα απόκρυφα ευαγγέλια που δεν είναι αναγνωρισμένα από την επίσημη εκκλησία, τα οποία ωστόσο όσο περνά ο καιρός γίνονται όλο και πιο συχνά σημεία αναφοράς και μελέτης. Μέσω του Αγησίλαου - και του αναγνώστη του Λέανδρου - ταξιδεύουμε μπρος πίσω στην ιστορία, μαθαίνουμε κάποια πράγματα, αλλά και - πολύ συχνά – γελάμε.

Οι ήρωες του μυθιστορήματος αυτού είναι βαθιά ανθρώπινοι και σαν τέτοιους πρέπει να τους δούμε. Δεν ψάχνουν να βρουν την ουσία της ζωής, απλά τη ζουν. Και όσο πιο παθιασμένα τη ζουν τόσο πιο ευτράπελες καταστάσεις δημιουργούν, που χαρίζουν στον αναγνώστη άφθονο γέλιο. Ειδικά στα επεισόδια όπου πρωταγωνιστής είναι ο τσαχπίνης οδηγός του Μητροπολίτη, το χιούμορ του συγγραφέα αποδεικνύεται καταλυτικό. Άλλο ένα κομμάτι που ξεχωρίζει είναι μια πνευματιστική συγκέντρωση που λαμβάνει χώρα στο σπίτι ενός προύχοντα της μικρής πόλης.

Ο Λεονάρδος έχει φτιάξει μια πολύ όμορφη ιστορία που παρά τις όποιες θρησκευτικές της αναφορές διαβάζεται γρήγορα κι ευχάριστα απ’ τον καθένα. Ο συγγραφέας επιδεικνύει μια παιγνιώδη διάθεση στη δόμηση και τη ροή του κειμένου, που στο τέλος τέλος γίνεται και το μεγάλο του ατού, αφού ο αναγνώστης αρχίζει σιγά σιγά να σχετίζεται όλο και πιο βαθιά με τους ήρωες, να συμπάσχει μαζί τους, αλλά και να γελά με την καρδιά του για τα παθήματά τους, που στ’ αλήθεια δεν είναι και λίγα.

www.elogos.gr/grbooks/grbook0025.htm – 4k)



Από το «phigita.net»:

Το βιβλίο Μαρία η Μαγδαληνή, σε πολλούς τόνους και διαφορετικά επίπεδα, ζωντανεύει δύο περιόδους της ανθρώπινης κοινωνίας μέσα από τη διεισδυτική γραφή του Γιώργου Λεονάρδου. Μια σοβαρή μελέτη πάνω στις πηγές και στην άγνωστη ιστορία του χριστιανισμού, μια καταιγιστικά χιουμοριστική κριτική των υποκριτών ηθών στρωμάτων της ελληνικής κοινωνίας, ένα ανάγνωσμα ξέφρενου ερωτισμού και μια πραγματεία πάνω στην καταπιεσμένη αντιφεμινιστική φύση της χριστιανικής λατρείας συνθέτουν τους άξονες του μυθιστορήματος του Γιώργου Λεονάρδου.

Το μυθιστόρημα του Γιώργου Λεονάρδου Μαρία η Μαγδαληνή, κινούμενο σε δύο επίπεδα, ζωντανεύει δύο περιόδους της ανθρώπινης κοινωνίας: εκείνη των χριστιανικών και πρωτοχριστιανικών χρόνων, με την καταπιεσμένη αντιφεμινιστική φύση της, και αυτήν της σύγχρονης εποχής, με τα υποκριτικά ήθη της.

Ο κεντρικός ήρωας, υπάλληλος σε μητρόπολη της επαρχίας, ανακαλύπτει στα συρτάρια του γραφείου του ένα χειρόγραφο γραμμένο από τον προκάτοχό του. Μέσα από την ανάγνωση του χειρογράφου γνωρίζει ένα μέρος της ζωής του συγγραφέα, από τη μια, και στοιχεία για την άγνωστη ιστορία του χριστιανισμού, τη Μαρία τη Μαγδαληνή, το Γνωστικισμό και τα απόκρυφα χριστιανικά κείμενα, από την άλλη.

Καθώς προχωράει η ανάγνωση, οι περιπέτειες της καθημερινής ζωής του ήρωα αρχίζουν να "εμπλέκονται" με εκείνες του συγγραφέα του χειρογράφου και να αποκτούν νέες διαστάσεις. Αποτέλεσμα της γνωριμίας του με το ανήσυχο πνεύμα και τις αναζητήσεις του άγνωστου συγγραφέα είναι να βιώσει κάτω από ένα νέο πρίσμα σχέσεις με φίλους και συναδέλφους, ερωτικές συνευρέσεις, πνευματιστικές συγκεντρώσεις, ακόμα και τον ίδιο το θάνατο.

http://www.phigita.net/



Η Ωραία Κοιμωμένη του Μυστρά

"… Στον απόηχο της ‘‘Πριγκηπέσας Ιζαμπώ’’, του Άγγελου Τερζάκη, ο Γιώργος Λεονάρδος επιχειρεί τη δική του κατάδυση στους αιώνες, τα γεγονότα και τους γοητευτικούς θρύλους και αναδύεται επιτυχώς μέσα από την πληθώρα της ύλης που έχει να καθυποτάξει, βεβαιώνοντας ότι είναι επιτήδειος αφηγητής και ικανότατος συγγραφέας."

Χάρης Μαυρομάτης - Απογευματινή της Κυριακής

"… Λαμπρό ιστορικό μυθιστόρημα για το οποίο πρέπει να συγχαρούμε και να ευχαριστήσωμε τον κ. Λεονάρδο. Θα συναρπάσει τους αναγνώστες ασχέτως φίλου και ηλικίας."

Χαρίκλεια Δημακοπούλου - Εστία

"… Μέσα από την αφήγηση της ζωής της ηρωίδας, μιας χαρισματικής γυναίκας που διέπρεψε στη χρυσή εποχή του Μυστρά, αναδύεται η ιστορία μιας ολόκληρης εποχής που προηγήθηκε του κοσμοϊστορικού γεγονότος της άλωσης της Κωνσταντινούπολης…

"…Ο σεβασμός του συγγραφέα στα κοσμοϊστορικά γεγονότα των χρόνων εκείνων – κατακτητικές απόπειρες και βλέψεις - βασιλικές, πολιτικές και θρησκευτικές ίντριγκες, εμφυλιοπολεμικές αναμετρήσεις, φανατισμοί, αδελφοκτονίες αλλά και ερωτικά πάθη και η διεισδυτική έρευνα στις ιστορικές πηγές (τόπους, ιστορικά, μνημεία, γραπτές μαρτυρίες και άλλα στοιχεία) καθιστούν το βιβλίο αυτό όχι μόνο ευχάριστο και ψυχαγωγικό ανάγνωσμα αλλά και ένα μελέτημα πάνω στους όρους και τις συνθήκες που υπαγόρευσαν την τελική πτώση μιας μεγάλης αυτοκρατορίας, έστω και αν στα στερνά της είχε απομείνει κατ΄ όνομα ‘‘αυτοκρατορία’’."

Στέλιος Αρτεμάκης - Ναυτεμπορική

"Στο γνώριμό του ύφος, εκείνο που διαμόρφωσε στα τελευταία βιβλία του, ο Αιγυπτιώτης παλαίμαχος δημοσιογράφος και συγγραφέας Γιώργος Λεονάρδος μας δίνει άλλη μια μυθιστορηματική βιογραφία από τις εκδόσεις ΛΙΒΑΝΗ, με ηρωίδα αυτή τη φορά την Κλεόπα, μιας σχετικά ασήμαντης αρχοντοπούλας, από το Ρίμινι της Ιταλίας, που είχε όμως την τύχη να παντρευτεί τον Θεόδωρο Β΄ Παλαιολόγο…"

Δημήτρης Χουλιαράκης - Το Βήμα

"11 βιβλία – 10 μυθιστορήματα, 1 δοκίμιο – δημοσιευμένα εντός μιας 12ετίας (1992- 2003) αποτελούν μια δυσεπίτευκτη επίδοση για οιονδήποτε συγγραφέα, ιδίως όταν ορισμένα εξ αυτών είναι πολύ αξιόλογα, τα δε υπόλοιπα οπωσδήποτε αξιοπρόσεκτα. Αυτή είναι η περίπτωσις του Γιώργου Λεονάρδου, το έργο του οποίου, νομίζω, δεν έχει σήμερα τύχη της κριτικής κυρώσεως που αξίζει…"

Μιχάλης Μερακλής - "Νέα Πορεία"

 "… Αρέσκεται στους παραμυθένιους τίτλους. Η γραφή του, όμως, είναι καθαρή, στιβαρή, ατμοσφαιρική, στηριγμένη σχεδόν πάντοτε σε ιστορικά γεγονότα και πηγές, εφ΄ όσον το ιστορικό μυθιστόρημα στο πρόσωπο του συγγραφέα Γιώργου Λεονάρδου έχει βρει σχεδόν τον τέλειο εκφραστή του…

"…Ένα βιβλίο με σάρκα και αίμα που διαβάζεται απνευστί."

Ελένη Γκίκα - Έθνος Της Κυριακής

 "… ο Γ. Λεονάρδος παρουσιάζει με κατανοητή συμπύκνωση τις φιλοσοφικές – κοινωνιολογικές θεωρίες της εποχής, όπως εκφράστηκαν από τον Γεώργιο Γεμιστό – Πλήθωνα κ.α.

"Την ίδια συνειδητή προσπάθεια κατέβαλε ο συγγραφέας στον να συνθέσει ψυχολογικά την προσωπικότητα του κάθε ήρωα (πρωταγωνιστή και δευτέρου ρόλου). Πρόκειται για ένα λεπτότατο σημείο στο οποίο πιστεύω ότι ο Γ. Λεονάρδος επέτυχε να δώσει ολοκληρωμένες προσωπικότητες που ‘‘μιλάνε’’, από όποια θέση είναι τοποθετημένες, στον αναγνώστη.

"…Αναμφισβήτητα το βιβλίο μπορεί να σταθεί ως ένα καλό μυθιστόρημα (από τα καλύτερα που κυκλοφορούν σήμερα).

Διονύσης Μαγκλιβέρας - Πολίτικα Θέματα

 

Μιχαήλ Η' Παλαιολόγος - Ο Ελευθερωτής

 "Ο Γ.Λ. εδώ και αρκετά χρόνια κατέχει μια σεβαστή θέση στα γράμματα με το να ασχοληθεί με το δύσκολο έργο της μεταπλάσεως της ιστορικής ύλης σε λογοτεχνία…

"…ο Λεονάρδος στηριζόμενος σε μια πλούσια ελληνική και ξένη βιβλιογραφία, μπόρεσε και έπλασε πρόσωπα, ανέπλασε τα γεγονότα, κυρίως όμως δημιούργησε ατμόσφαιρα εποχής. Το βιβλίο, παρ΄ όλο που αναφέρεται σε περίπλοκες καταστάσεις, είναι άνετο στην ανάγνωση, γλαφυρό και εύληπτο."

Σαράντος Καργάκος - Απόφαση

"… Με το βιβλίο αυτό στα χέρια σας είναι ζήτημα αν θα έχετε την ευκαιρία να κάνετε κάτι άλλο μέχρι να φτάσετε στην τελευταία σελίδα. Και κάτι ακόμη. Τα μυθιστορήματα του κ. Λεονάρδου διαβάζονται ξανά και ξανά. Κάτι που θεωρώ ότι αποτελεί την βάση για να χαρακτηρισθεί το βιβλίο κλασσικό…"

Χαρίκλεια Δημακοπούλου - Εστία

 "… Ο Γιώργος Λεονάρδος, με απλές, αλλά στοχαστικές διεισδύσεις κινεί το χρόνο και τα πρόσωπα του μυθιστορήματός του πάνω στα γεγονότα, πάνω σε παλατιανές μηχανορραφίες, σε σφαγές και ιεροσυλίες, σε εμπορίες των ιερών και μη λειψάνων και των λειψάνων μιας πεθαμένης αυτοκρατορίας, που βαδίζουν μόνα προς τον τάφο τους, σε χρονικά και ψαλμούς, γινόμενος χρονικογράφος ο ίδιος, και μαζί ‘‘ποιητής’’ των συνθηκών που επιβάλλουν τη συγγραφή του χρονικού. Μια συγγραφή, που περιλαμβάνει και την αφαιρετική αφήγηση του Μπαουντολίνο του Ουμπέρτο Έκο και την ποιητική αντήχηση των Αβάδων του Πιέρ Μισόν. Του Έκο της Ιταλίας μήτρας του καθολικισμού, και του Μισόν της Γαλλίας του Σεν Μισέλ, του άκρου της ευρωπαϊκής Δύσης.

Χάρης Μαυρομάτης - Απογευματινή της Κυριακής

 

Οι εραστές της Γης

Η καλπάζουσα ευρηματική φαντασία, η άνετη αφηγηματική ικανότητα, η θαυμαστ΄ενέργεια στην αναπαράσταση σκηνών της καθημερινής ζωής, η πότε εμβαθής και φιλοσοφίζουσα και πότε χιουμοριστική αντιμετώπιση της πραγματικότητας, καθώς και η ανεπιτήδευτη, αυθόρμητη διαγραφή χαρακτήρων, μέσα από τη συνεχώ, ρέουσα προς πάσα κατεύθυνση πολύπλευρη αφήγηση συνιστούν τους Εραστές της Γης...

Ερρίκος Χατζηανέστης - Σύγχρονη Σκέψη

... Οδοιπορικό στην περιπέτεια της γραφής, αυτή τη φορά με μια ιστορία γεμάτη ευαισθησία και προσωπικές αγωνίες, γεμάτη πάθος και πόθο για τη ζωή που είναι διαρκώς αντιμέτωπη με το θάνατο, γεμάτη αναζήτηση της περιπέτειας στο άγνωστο και της λαχτάρας για το στέργιωμα και τη σταθερότητα...

Τέα Βασιλειάδου - Επενδυτής

... Το βιβλίο είναι γνήσιο μυθιστόρημα από μια βασική άποψη: υπάρχει σ' αυτό μια διαρκής, έστω και ασυνεχής, αφηγηματική εξέλιξη των χαρακτήρων και της σχέσης τους. Και αυτό δεν είναι ευκαταφρόνητο επίτευγμα...

..."τα βιβλία του Γ. Λεονάρδου διακρίνονται για την ενδιαφέρουσα πλοκή, τη θυμοσοφία και κυρίως για εκείνη την κοσμοπολίτικη αίσθηση, εκείνο τον αέρα ενός ανοιχτού κι ευρύχωρου κόσμου, που τόσο λείπει από την πεζογραφία μας."

Ο Δ. Κούρτοβικ αφού αναφέρει ότι σ' εκείνον προσωπικά αρέσει "Το Σπίτι πάνω από τις Κατακόμβες", προσθέτει ότι "όπως και στα προηγούμενα βιβλία του, ο Λεονάρδος ξεκίνησε από μια σύλληψη που θα μπορούσε να οδηγήσει σ' ένα σπουδαίο μυθιστόρημα. Το βιβλίο είναι γνήσιο μυθιστόρημα από μια βασική άποψη: υπάρχει σ' αυτό μια διαρκής, έστω και ασυνεχής αφηγηματικά, εξέλιξη των χαρακτήρων και της σχέσης τους. Και, όπως έχουν τα πράγματα στη λογοτεχνία μας, αυτό δεν είναι ευκαταφρόνητο επίτευγμα..."

Δημοσθένης Κούρτοβικ - Τα Νέα

 ... Διηγείται άνετα την ιστορία του, που προκαλεί τον αναγνώστη και τον συναρπάζει... Ένας πανάρχαιος συμβολισμός δοκιμάζεται με επιτυχία στις σελίδες του βιβλίου του Γ. Λ.

Κώστας Σαρδέλης - Νέα Εστία

 

Το μυθιστόρημα "Οι Εραστές της Γης" κυκλοφόρησε σε πρώτη έκδοση στις 25 Νοεμβρίου 1996. Μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1996, δηλαδή σε περίπου ένα μήνα, είχε πωλήσει 5.000 αντίτυπα.

Παρά το σύντομο χρονικό διάστημα από την κυκλοφορία του μέχρι σήμερα, οι περισσότερες εφημερίδες, περιοδικά και ραδιοτηλεοπτικοί σταθμοί ασχολήθηκαν με το μυθιστόρημα αυτό, παραχωρώντας του πολύ ευμενή μέχρι ενθουσιώδη σχόλια.

Ενδεικτικά αναφέρομε μερικά:

Οι ημερήσιες εφημερίδες "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ" και "ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ" στις κριτικές τους το χαρακτηρίζουν συναρπαστικό, η "ΕΞΟΥΣΙΑ" περιπετειώδες που μας δίνει "την ελπίδα για κάτι που θα συμβεί και θα ξανανιώσει τη ζωή μας", ενώ ο "ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ" υπογραμμίζει: "'Ενα Οδυσσέα δεν περιμένουμε όλοι; Μια ελπίδα δεν τρέφουμε ότι κάποτε κάτι θα εμφανιστεί από μακριά, να ξανανιώσει τη ζωή μας; 'Οτι θα φανεί ένας Οδυσσέας; Ο πολύτροπος Οδυσσέας;"

Η Τέα Βασιλειάδου στον "ΕΠΕΝΔΥΤΗ" γράφει για τους "Εραστές της Γης" ότι "ο συγγραφέας με το βιβλίο του αυτό συνεχίζει το δικό του οδοιπορικό στην περιπέτεια της γραφής, αυτή τη φορά με μια ιστορία γεμάτη ευαισθησία και προσωπικές αγωνίες, γεμάτη πάθος και πόθο για τη ζωή που είναι διαρκώς αντιμέτωπη με το θάνατο, γεμάτη αναζήτηση της περιπέτειας στο άγνωστο και της λαχτάρας για το στέργιωμα και τη σταθερότητα. Το βιβλίο κινείται ανάμεσα στις παιδικές αταξίες και τα αμαρτήματα των ενηλίκων, ανάμεσα στη στεριά και τη θάλασσα, ανάμεσα στο μόνιμο και το εφήμερο. Ολα γίνονται ένα παραμύθι που αφηγείται ο Γ.Λεονάρδος πηδώντας όμως και ο ίδιος από τον μύθο στην πραγματικότητα, όταν στο τέλος, κάθε κεφάλαιο μας αποσπά από τη ροή της ιστορίας του, από την πλοκή και τα αισθήματα στον ρεαλισμό και την αποστασιοποίηση".

Η ημερήσια οικονομική εφημερίδα "ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ" αφιερώνει τη μισή σελίδα της σε μια εξαιρετικά ενθουσιώδη κριτική για το μυθιστόρημα και τονίζει ότι το έργο αυτό "επαληθεύει όχι μόνο την ευρύτητα των συγγραφικών προοπτικών και των ολοφάνερων λογοτεχνικών δυνατοτήτων του Γιώργου Λεονάρδου, αλλά και το γεγονός της ανοδικής πορείας του ως μυθιστοριογράφου, που δημιουργεί "με λογισμό και μ' όνειρο" το δικό του κεφάλαιο στην πεζογραφία μας. Δυναμική γραφή, αναντίρρητη πνευματικότητα, μεγάλες εμπειρίες και πλούσια στερεά γνώση, τον βοηθούν να παρουσιάσει μυθιστορήματα που θα μπορούσαν να του εξασφαλίσουν περίοπτη θέση - και αυτό θεωρείται βέβαιο - όχι μόνο στην πατρίδα μας, αλλά και εκτός των ελληνικών πνευματικών συνόρων."

Παρόμοιες κριτικές αφιερώνει το σύνολο του αθηναϊκού ημερήσιου και περιοδικού Τύπου.



Send mail to Webmaster: leonardos.george@hotmail.com if problems arise with this site. Copyright © 2005 George Leonardos gleonardos@hol.gr